અંડાશય (ઓવરી) એ એવું અંગ છે જે હોર્મોનલ સંતુલન અને પ્રજનન માટે જવાબદાર છે. અંડાશય નિતંબમાં આવેલા નાના અંગો છે, જેમનું કદ માસિક ચક્ર દરમિયાન સતત બદલાતું રહે છે.
ઓવેરિયન ટ્યુમરના લક્ષણો ખૂબ જ અલગ-અલગ હોઈ શકે છે — કોઈ ચોક્કસ લક્ષણો ન દેખાવાથી લઈને 20 સેમી કે 30 સેમી સુધીના મોટી અને જટિલ ગાંઠ સુધી, જે પેટના અન્ય અંગોને પણ અસર કરી શકે છે.
તો ચાલો ઓવેરિયન કેન્સર વિશે વિગતવાર સમજીએ.
ઓવેરિયન ટ્યુમર બિનાઇન (સૌમ્ય) અને મેલિગ્નન્ટ (કેન્સરગ્રસ્ત) બંને પ્રકારના હોઈ શકે છે.
મેલિગ્નન્ટ ઓવેરિયન ટ્યુમરના મુખ્યત્વે 3 પ્રકાર છે — જર્મ સેલ ટ્યુમર (યુવાન મહિલાઓને પણ અસર કરે છે), એપિથેલિયલ ટ્યુમર (સૌથી સામાન્ય પ્રકાર), સેક્સ કોર્ડ સ્ટ્રોમલ ટ્યુમર (હોર્મોન ઉત્પન્ન કરી શકે તેવા).
ચાલો ઓવેરિયન કેન્સરના જોખમી પરિબળો સમજીએ
- વધુ ઉંમર
- નલિપેરિટી (ક્યારેય બાળક ન થયું હોય)
- સ્થૂળતા
- ધૂમ્રપાન
- BRCA1 અને BRCA2 જેવા ચોક્કસ જનીન પરિવર્તનો (જિનેટિક મ્યુટેશન)
- એન્ડોમેટ્રિઓસિસ
આ પરથી આપણે જોઈ શકીએ છીએ કે જોખમી પરિબળોને બદલી શકાય તેવા અને ન બદલી શકાય તેવા એમ બે ભાગમાં વહેંચી શકાય છે. સારો આહાર લેવો અને વજન નિયંત્રણમાં રાખવું રક્ષણાત્મક બની શકે છે.
નિદાન
ઓવેરિયનનું કેન્સર શોધવા માટે આપણે આપણા શરીરને સાંભળવું જોઈએ. સામાન્ય લક્ષણોમાં સતત પેટ ફૂલવું, સતત પેટમાં ભારેપણું, સતત કબજિયાત, પેટ ભરેલું લાગવું શામેલ છે. આ બધા લક્ષણો છે જેના પર આપણે વધુ ધ્યાન નથી આપતા. જો ઉપર ના લક્ષણો કોઈ વ્યક્તિ ને સતત રહે તો એમણે કેન્સર માટે તપાસ કરાવી જોઈએ.
ઓવેરિયન કેન્સરના નિદાન માટે સૌથી મહત્વની તપાસ પેટનું CT સ્કેન છે, જે ઓવેરિયન માસનું લક્ષણ, આસપાસના અંગો સાથેનો સંબંધ દર્શાવે છે અને શક્ય સારવારના વિકલ્પોનું માર્ગદર્શન પણ આપે છે.
ક્યારેક વાસ્તવિક પરિસ્થિતિમાં ઓવેરિયનના સૌમ્ય અને કેન્સરગ્રસ્ત ટ્યુમર વચ્ચે તફાવત પારખવો મુશ્કેલ હોઈ શકે છે, એવા કિસ્સાઓમાં આપણે લાઈવ બાયોપ્સીનો ઉપયોગ કરી શકીએ છીએ જેને ફ્રોઝન સેક્શન કહેવામાં આવે છે, જેમાં પેથોલોજિસ્ટ સર્જનને નિદાનમાં માર્ગદર્શન આપે છે.
એડવાન્સ કેસ કે જેમાં કેન્સર પેટના અન્ય ભાગોમાં અને શરીરમાં ફેલાઈ ગયું હોય, તેમાં સ્ટેજિંગ માટે PET CT સ્કેનનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.
કેટલાક બ્લડ રિપોર્ટ્સ છે જેને ટ્યુમર માર્કર્સ કહેવામાં આવે છે, જે ઓવેરિયન કેન્સરના નિદાન અને વ્યવસ્થાપનમાં પણ ઉપયોગી છે — તે છે CA 125, AFP, બીટા hCG અને સીરમ LDH લેવલ, જેનો ઉપયોગ વિવિધ પ્રકારના કેન્સરમાં થાય છે.
સારવાર
ઓવેરિયન કેન્સરની સારવાર સમજવા માટે, હું તમારી સાથે એક નવો કન્સેપ્ટ શેર કરવા માંગુ છું — શબ્દ છે પેરિટોનિયલ સરફેસ મેલિગ્નન્સી. ઓવેરિયન કેન્સરને આ જૂથમાં સમાવવામાં આવે છે. તમને એ જાણીને નવાઈ લાગશે કે જો ઓવેરિયન કેન્સર પેટના અન્ય ભાગોમાં ફેલાઈ ગયું હોય તો પણ તેને સ્ટેજ 3 તરીકે જ વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે, કારણ કે તેમાં પેરિટોનિયમ તરફ ફેલાવાની વિશિષ્ટ વૃત્તિ હોય છે. નીચે આપેલા ચિત્રમાં પેરિટોનિયલ કેવિટીની અંદર પેરિટોનિયલ પ્રવાહીની ગતિ દર્શાવવામાં આવી છે, અને તે ઓવેરિયન કેન્સર ફેલાવાની રીત પણ દર્શાવે છે.
ઓવેરિયન કેન્સરની સારવારના 2 ભાગ છે — પહેલો સર્જરી અને બીજો કીમોથેરાપી. ટ્યુમરના સ્ટેજ પ્રમાણે તેનો અલગ-અલગ અથવા સંયોજનમાં ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. શરૂઆતના કેસમાં ફક્ત સર્જરીની જ જરૂર પડે છે.
ઓવેરિયન કેન્સર સર્જરીનો વ્યાપ ખૂબ વિશાળ છે, અને તેને સરળ બનાવવા માટે જે શબ્દનો ઉપયોગ થાય છે તે છે સાયટોરિડક્ટિવ સર્જરી, જેનો અર્થ છે કે દેખાતો તમામ રોગ દૂર કરવો.
વહેલું નિદાન થાય તેટલું સારું, કારણ કે તેમાં સરળ સર્જરીની જરૂર પડે છે અને તે લેપ્રોસ્કોપી તથા રોબોટિક ટેકનિક જેવી કી-હોલ સર્જરીથી પણ કરી શકાય છે.
એડવાન્સ કેસમાં એકથી વધુ અંગ કાઢવાની જરૂર પડે છે, જેનો અર્થ છે કે શરીરમાંથી તમામ દેખાતો રોગ દૂર કરવા માટે અનેક અંગોનું કાઢવા જરૂરી બને છે — નીચેના ચિત્રમાં સાયટોરિડક્ટિવ સર્જરીનો સામાન્ય નમૂનો દર્શાવવામાં આવ્યો છે.
સિસ્ટમિક થેરાપી, એટલે કે કીમોથેરાપીના 2 ઘટકો છે — એક જે ઈન્ટ્રાવેનસ (નસ દ્વારા) આપવામાં આવે છે અને એક જે સર્જરી દરમિયાન આપવામાં આવે છે.
ઈન્ટ્રાવેનસ કીમોથેરાપીનો ઉપયોગ સર્જરી પહેલાં અથવા પછી કરવામાં આવે છે અને તે સંપૂર્ણપણે રોગના સ્ટેજ પર આધારિત છે.
સર્જરી દરમિયાન આપવામાં આવતી કીમોથેરાપીને HIPEC કહેવામાં આવે છે, જેમાં એક મશીનનો ઉપયોગ કરીને સર્જરી દરમિયાન કીમોથેરાપીની દવાઓને ગરમ કરીને ટ્રાન્સફર કરવામાં આવે છે.
આ બધું જોતાં, ઓવેરિયન કેન્સરની સારવાર જટિલ છે અને તેના માટે સારું હોસ્પિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, સારી સર્જિકલ ટીમ અને લાંબી સારવાર દરમિયાન દર્દીના સપોર્ટની જરૂર પડે છે.
છેલ્લે હું એક જ સંદેશ આપીશ — રોજ તમારા શરીરને સાંભળો, પ્રથમ પ્રયાસ જ શ્રેષ્ઠ પ્રયાસ છે, પ્રક્રિયા પર વિશ્વાસ રાખો અને વિજ્ઞાન પર વિશ્વાસ રાખો, તમે ચોક્કસ સફળ થશો.
website:- https://drridhamshah.com/
== સમાપ્ત ==
