તંત્રીની કલમે….
ચોમાસું એટલે હરિયાળી, કૃષિ માટે આશીર્વાદ અને પ્રકૃર્િંઈનો ઉત્સવ. પરર્ંંઈુ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી ગુજર્રાંઈ સર્હિંઈ દેશના અનેક વિર્સ્ંઈારોમાં ચોમાસું આનંદ કર્રંઈાં વધુ ર્ચિંંઈા અને વિનાશનું કારણ બની રહ્યું છે. દર વર્ષે ભારે વરસાદ પડે છે, નદીઓ છલકાય છે, શહેરો પાણીમાં ગરકાવ થાય છે, ગામો સંપર્કવિહોણા બની જાય છે અને સામાન્ય જનજીવન સંપૂર્ણપણે ઠપ થઈ જાય છે. પ્રશ્ન એ છે કે શું આ સ્થિર્િંઈને આપણે માત્ર કુદર્રંઈી આપત્તિ કહીને ભૂલી જઈશું કે પછીર્ ંઈેનો કાયમી ઉકેલ શોધીશું?““
અમદાવાદે પણ ગુરુવારે વરસાદનું રૌદ્ર સ્વરૂપ જોયું. માત્ર બે કલાકમાં આશરે ૧૭૭ મિ.મી. વરસાદ વરર્સંઈાં શહેરના અનેક વિર્સ્ંઈારો જળબંબાકાર બની ગયા. સાઉથ બોપલ, શિલજ, ર્ગોંઈા, ચાંદખેડા અને નોર્થ-વેસ્ટ ઝોનની ૮૦થી વધુ સોસાયટીઓમાં પાણી ભરાઈ ર્જંઈાં વાહનવ્યવહાર ખોરવાઈ ગયો અને સામાન્ય નજીવન પ્રભાર્વિંઈ થયું. ભારે વરસાદે ફરી સાર્બિંઈ કર્યું કે સ્માર્ટ સિટીની ઓળખ માત્ર આધુનિક રર્સ્ંઈાઓથી નહીં, પરર્ંંઈુ મજર્બૂંઈ વરસાદી પાણી નિકાલ વ્યવસ્થાથી થાય છે.“
“દક્ષિણ ગુજર્રાંઈમાંર્ ંઈાર્જેંઈરમાં પડેલા અર્િંઈભારે વરસાદે ફરી એકવાર અનેક પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે. રર્સ્ંઈાઓ નદીમાં ફેરવાઈ ગયા, ઘરોમાં પાણી ઘૂસી ગયા, હજારો લોકોને સલાર્મંઈ સ્થળે ખસેડવા પડ્યા અને કરોડો રૂપિયાનું નુકસાન થયું. આવી સ્થિર્િંઈ દર વર્ષે સર્જાય છે, ર્છંઈાં પૂર સામેનીર્ ંઈૈયારીમાં કોઈ મોટો બદલાવ જોવા મર્ળંઈો નથી.““આપણે સ્વીકારવું પડશે કે માત્ર વરસાદ પૂરનું કારણ નથી. અનિયોર્જિંઈ શહેરીકરણ, કુદર્રંઈી જળમાર્ગો પર થયેલા દબાણો, ગેરકાયદેસર બાંધકામો, નબળી ડ્રેનેજ વ્યવસ્થા અને વરસાદી પાણીના યોગ્ય નિકાલનો અભાવ પણ એટલા જ જવાબદાર છે. શહેરોનું વિર્સ્ંઈરણર્ ંઈો ઝડપથી થયું, પરર્ંંઈુ વરસાદી પાણીના વહેણ માટે જરૂરી માળખાકીય સુવિધાઓનો વિકાસર્ ંઈે ગર્િંઈએ થયો નથી. પરિણામે થોડા કલાકોના વરસાદ પછી જ રર્સ્ંઈાઓર્ ંઈળાવ બની જાય છે.““આબોહવા પરિર્વંર્ઈન પણ આજની મોટી હકીર્કંઈ છે. વૈજ્ઞાનિકો વર્ષોથી ર્ચેંઈવણી આપી રહ્યા છે કે વરસાદની પદ્ધર્િંઈમાં મોટા ફેરફારો આવશે. ઓછા સમયમાં અર્િંઈભારે વરસાદ હવે સામાન્ય ઘટના બની રહ્યો છે.ર્ ંઈેથી હવે જૂની પદ્ધર્િંઈઓ અને જૂના અંદાજોથી કામ નહીં ચાલે. બદર્લાંઈી પરિસ્થિર્િંઈને ધ્યાનમાં રાખીને નવી યોજના અને નવી વિચારસરણી અપનાવવી અનિવાર્ય બની ગઈ છે.““સરકાર દર વર્ષે રાર્હંઈ અને બચાવ કામગીરીમાં પ્રશંસનીય કામગીરી કરે છે. એનડીઆરએફ, એસડીઆરએફ, સ્થાનિક વહીવર્ટીંઈંત્ર અને સ્વયંસેવકો હજારો લોકોના જીવ બચાવે છે.
પરર્ંંઈુ સાચી સફર્ળંઈા ત્યારે કહેવાય જ્યારે બચાવ કામગીરીની જરૂર જ ન પડે. આપત્તિ પછી રાર્હંઈ આપવી મહત્વપૂર્ણ છે, પરર્ંંઈુ આપત્તિ પહેલાં અસરકારક આયોજન કરવુંર્ ંઈેનાથી પણ વધુ જરૂરી છે.““સમય આવી ગયો છે કે પૂર વ્યવસ્થાપનને માત્ર ચોમાસાની કામગીરીર્ ંઈરીકે નહીં, પરર્ંંઈુ વર્ષભરની વિકાસ નીર્િંઈનો ભાગ બનાવવામાં આવે. શહેરોમાં આધુનિક વરસાદી પાણી નિકાલ વ્યવસ્થા વિકસાવવી, નદીઓ અનેર્ ંઈળાવોના કુદર્રંઈી પ્રવાહને જાળવવો, ગેરકાયદેસર દબાણો દૂર કરવા, વરસાદી પાણીના સંગ્રહને પ્રોત્સાહન આપવું અને દરેક નવા વિકાસ પ્રોજેક્ટમાં પૂરનું જોખમ ધ્યાનમાં લેવું જરૂરી છે.““નાગરિકોની જવાબદારી પણ ઓછી નથી.
રર્સ્ંઈા અને ગટરોમાં કચરો ફેંકવાની ટેવ વરસાદી પાણીના નિકાલમાં મોટો અવરોધ ઊભો કરે છે. પ્લાસ્ટિકનો બેફામ ઉપયોગ અને જાહેર મિલર્કંઈો પ્રત્યેની બેદરકારી ઘણી વર્ખંઈ પૂર જેવી પરિસ્થિર્િંઈને વધુ ગંભીર બનાવે છે. સ્વર્ચ્છંઈા અને પર્યાવરણ પ્રત્યેની જાગૃર્િંઈ પણ પૂર નિવારણનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે.““ગુજર્રાંઈ વિકાસના અનેક ક્ષેત્રોમાં દેશ માટે ઉદાહરણ બની રહ્યું છે. હવે પૂર વ્યવસ્થાપનમાં પણ લાંબા ગાળાનું આયોજન કરીને દેશને નવી દિશા ર્બંઈાવવાની જરૂર છે. ટેકનોલોજી આધાર્રિંઈ આગાહી, સ્માર્ટ ડ્રેનેજ સિસ્ટમ, જળાશયોના વૈજ્ઞાનિક સંચાલન અને પર્યાવરણને અનુકૂળ શહેરી વિકાસ દ્વારા ઘણું નુકસાન અટકાવી શકાય છે.“
“દર વર્ષે પૂર આવે, નુકસાન થાય અને પછી બધું ભૂલી જવામાં આવે—આ ચક્ર હવેર્ ંઈોડવું પડશે. કુદર્રંઈ સામે માણસ ક્યારેય સંપૂર્ણ ર્જીંઈ મેળવી શર્કંઈો નથી, પરર્ંંઈુ યોગ્ય આયોજન, વૈજ્ઞાનિક અભિગમ અને સામૂહિક જવાબદારી દ્વારા નુકસાન ચોક્કસપણે ઘટાડી શકાય છે. હવે સમય માત્ર વરસાદની રાહ જોવાનો નથી, પરર્ંંઈુ વરસાદ માટેર્ ંઈૈયાર થવાનો છે.““જો આજે કાયમી ઉકેલર્ ંઈરફ મક્કમ પગલાં નહીં ભરાય,ર્ ંઈો દર વર્ષે પૂર માત્ર સમાચાર નહીં રહે, પરર્ંંઈુ વિકાસના દાવાઓ પર એક મોટો પ્રશ્નાર્થ બની રહેશે.
નરેન્દ્ર જોશી
