કિશન સન્મુખદાસ ભવનાની
(એલએલબી, એલએલએમ સીએ (એટીસી)
શ્રીનગર, ગોંદીયા
Email – kishanbhawnani13@gmail.com
ગોંદિયા – વિશ્વની આર્થિક અને રાજદ્વારી વ્યવસ્થા એક એવા વળાંક પર છે જ્યાં શક્તિનો અર્થ હવે ફક્ત લશ્કરી ક્ષમતા અથવા દેશની જીડીપી નથી, પરંતુ તે મૂડી, ટેકનોલોજી, ઊર્જા, ડિજિટલ માળખાગત સુવિધા, વિદેશી વિનિમય, પુરવઠા શૃંખલા, બજારો અને વૈશ્વિક સંસ્થાઓ પર પ્રભાવનું સંયુક્ત પરિણામ બની ગયું છે. આ બદલાતા વૈશ્વિક સમીકરણ વચ્ચે, ભારત ૧૨-૧૩ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ ના રોજ નવી દિલ્હીના ભારત મંડપમ ખાતે ૧૮મું બ્રિક્સ સમિટનું આયોજન કરવા જઈ રહ્યું છે. ભારતના ૨૦૨૬ ના બ્રિક્સ પ્રમુખપદનો વિષય સ્થિતિસ્થાપકતા, નવીનતા, સહકાર અને ટકાઉપણું માટે નિર્માણ છે, અને તેનું કેન્દ્રિય દ્રષ્ટિકોણ ગ્લોબલ સાઉથની પ્રાથમિકતાઓને વધુ અસરકારક વૈશ્વિક પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડવાનું અને સહકારને વ્યવહારુ પરિણામોમાં રૂપાંતરિત કરવાનું છે. હું, ગોંદિયા, મહારાષ્ટ્રના ગોંદિયાના એડવોકેટ કિશન સન્મુખદાસ ભવનાની માનું છું કે આ સમિટને ફક્ત એક લાક્ષણિક બહુપક્ષીય બેઠક તરીકે જોવું એક મોટી ભૂલ હશે. ૨૦૨૬ માં બ્રિક્સ તેની સ્થાપનાના ૨૦ વર્ષની ઉજવણી કરશે, અને ભારત ચોથી વખત તેની અધ્યક્ષતા કરી રહ્યું છે. ભારતના પ્રમુખપદ દરમિયાન, ૨૫ થી વધુ શહેરોમાં ૩૫૦ થી વધુ બેઠકો અને ઉચ્ચ-સ્તરીય સંવાદો યોજાઈ ચૂક્યા છે. રાજકીય-સુરક્ષા, આર્થિક-નાણાકીય અને સાંસ્કૃતિક-લોકો-થી-લોકો સંબંધોઃ ત્રણેય પરિમાણોમાં સહયોગને આગળ વધારવાના પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા છે. તેથી, ૧૨-૧૩ સપ્ટેમ્બરનું શિખર સંમેલન આ વ્યાપક વર્ષભરના રાજદ્વારી અભિયાન માટે નિર્ણાયક રાજકીય પ્લેટફોર્મ બનવા માટે તૈયાર છે.
મિત્રો, સૌથી મોટો પ્રશ્ન સ્વાભાવિક રીતે ઝી૭ વિરુદ્ધ
બ્રિક્સ છે. ઝી૭ વૈશ્વિક નાણાકીય, ઉચ્ચ ટેકનોલોજી અને સંસ્થાકીય પ્રભાવમાં મજબૂત હાજરી ધરાવતા વિકસિત ઔદ્યોગિક લોકશાહીઓનો એક શક્તિશાળી જૂથ છે. બીજી બાજુ,બ્રિક્સ ના વિસ્તરણે તેને ફક્ત ઉભરતા અર્થતંત્રોના જૂથ કરતાં વધુ વ્યાપક પ્લેટફોર્મમાં રૂપાંતરિત કર્યું છે. તેથી, “ભવિષ્યની દુનિયા કોણ જીતશે,
ઝી૭ કે બ્રિક્સ?” જેવો સરળ પ્રશ્ન પૂરતો નથી. વાસ્તવિક પ્રશ્ન એ છે કેઃ વૈશ્વિક આર્થિક નિયમો, વેપાર નેટવર્ક, તકનીકી ધોરણો અને વિકાસ પ્રાથમિકતાઓને કોણ વધુ અસરકારક રીતે પ્રભાવિત કરી શકશે? આ તે છે જ્યાં નવી દિલ્હી સમિટ અસાધારણ મહત્વ ધારણ કરે છે.
મિત્રો, બ્રિક્સ ની સૌથી મોટી તાકાત તેના વૈશ્વિક દક્ષિણ પરિમાણમાં રહેલી છે. ભારતે સતત ભાર મૂક્યો છે કે વિકાસશીલ દેશોના અવાજો તેમની વાસ્તવિક આર્થિક અને વસ્તી વિષયક શક્તિને અનુરૂપ વૈશ્વિક શાસન સંસ્થાઓમાં પ્રતિબિંબિત થવા જોઈએ. ભારતના બ્રિક્સ પ્રમુખપદે આર્થિક સહયોગ, તેમજ ટેકનોલોજી, ડિજિટલ જાહેર માળખાગત સુવિધાઓ, નવીનતા, સ્ટાર્ટઅપ પર્યાવરણ, સાયબર સુરક્ષા અને ટકાઉ વિકાસ જેવા ક્ષેત્રોને પ્રાથમિકતા આપી છે. ઓગસ્ટમાં બ્રિક્સ સંચાર મંત્રીઓની બેઠકમાં, ડિજિટલ જાહેર માળખાગત સુવિધા,
કૃત્રિમ અને ભાવિ નેટવર્ક ટેકનોલોજી, સાયબર સુરક્ષા, ડિજિટલ કૌશલ્ય, સ્ટાર્ટઅપ્સ અને નવીનતાને સહકારના મુખ્ય ક્ષેત્રો તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા હતા. આ તે સ્થાન છે જ્યાં ભારતની ભૂમિકા નિર્ણાયક બને છે. બ્રિક્સને પશ્ચિમ વિરોધી લશ્કરી અથવા રાજકીય જોડાણ તરીકે સ્થાન આપવાને બદલે, ભારત તેને બહુધ્રુવીય અને વધુ પ્રતિનિધિત્વ કરતી વૈશ્વિક વ્યવસ્થા માટે એક પ્લેટફોર્મ તરીકે રજૂ કરવાનો પ્રયાસ કરે છે. આ અભિગમ ભારતની વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા સાથે પણ જોડાયેલો છે. નવી દિલ્હીને રશિયા સાથે ઊર્જા અને વ્યૂહાત્મક સંબંધો, ચીન સાથે સ્પર્ધા અને સહયોગ, પશ્ચિમી દેશો સાથે વેપાર અને ટેકનોલોજી ભાગીદારી અને ગ્લોબલ સાઉથ સાથે વિકાસલક્ષી જોડાણને સંતુલિત કરવાની જરૂર છે. આ ભારતના રાજદ્વારી પડકાર અને તક બંને રજૂ કરે છે.
મિત્રો, સમિટમાં ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગની સંભવિત હાજરી ખાસ કરીને મહત્વપૂર્ણ રહેશે. ઉપલબ્ધ અહેવાલો અનુસાર, ચીની પક્ષે તેમની સંભવિત મુલાકાત માટે સુરક્ષા અને પ્રોટોકોલ તૈયારીઓ શરૂ કરી દીધી છે, પરંતુ ૮ સપ્ટેમ્બર સુધીમાં, તેમની મુલાકાત માટે ઔપચારિક અંતિમ સમયપત્રક જાહેરમાં સ્પષ્ટ નહોતું. જો શી જિનપિંગ નવી દિલ્હીની મુલાકાત લે છે, તો તે ૨૦૧૯ પછી ભારતની તેમની પ્રથમ મુલાકાત હશે અને બ્રિક્સ પ્લેટફોર્મ પર ભારત-ચીન સંબંધોને નવી દિશા આપવાની તક તરીકે પણ સેવા આપી શકે છે. હું અનુમાન કરી શકું છું કે ચીનના રાષ્ટ્રપતિ ખૂબ મોટા પ્રતિનિધિમંડળ સાથે ભારતની મુલાકાતે આવે તેવી અપેક્ષા છે.
મિત્રો, રશિયન રાષ્ટ્રપતિની ભારત મુલાકાત અંગેની પરિસ્થિતિ ઘણી સ્પષ્ટ છે. ૩૧ ઓગસ્ટના રોજ પુતિન સાથેની તેમની મુલાકાત દરમિયાન, ભારતીય વડા પ્રધાને ૧૨-૧૩ સપ્ટેમ્બરના રોજ બ્રિક્સ સમિટ માટે ભારતમાં સ્વાગત વ્યક્ત કર્યું હતું. બંને નેતાઓએ રાજકીય, આર્થિક, ઊર્જા, અવકાશ અને બ્રિક્સ હેઠળ સહયોગ સહિત અન્ય ક્ષેત્રોમાં દ્વિપક્ષીય સંબંધો પર ચર્ચા કરી. આ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે નવી દિલ્હી સમિટ ભારત-રશિયા સંબંધો અને વ્યાપક વૈશ્વિક દક્ષિણ રાજદ્વારી માટે એક મહત્વપૂર્ણ પ્લેટફોર્મ બનવા જઈ રહી છે.
મિત્રો, બ્રિક્સનો બીજો મુખ્ય પરિમાણ નાણાકીય અને આર્થિક સહયોગ છે. આજે, ડોલર, પશ્ચિમી નાણાકીય સંસ્થાઓ અને વિકસિત દેશોના બજારોનો પ્રભાવ વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં અત્યંત મજબૂત છે. બ્રિક્સ સામે પડકાર એ છે કે શું તે સભ્ય દેશો વચ્ચે વેપાર, સ્થાનિક ચલણ વ્યવહારો, ચુકવણી પ્રણાલીઓ, વિકાસ નાણાકીય અને રોકાણ સહયોગને એવા સ્તરે વિસ્તૃત કરી શકે છે જ્યાં તેનો વૈશ્વિક આર્થિક વ્યવસ્થા પર વાસ્તવિક પ્રભાવ પડી શકે. આ કાર્ય સરળ નથી, કારણ કે બ્રિક્સમાં આર્થિક માળખાં, રાજકીય પ્રાથમિકતાઓ અને રાષ્ટ્રીય હિતો નોંધપાત્ર રીતે અલગ છે. જો કે, જો આ વિવિધતાને વ્યવહારુ સહકારમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે, તો તે જૂથની સૌથી મોટી તાકાત બની શકે છે. ભારત માટે તેનું મહત્વ વિઝન ૨૦૪૭ સાથે પણ જોડાયેલું છે. જો ભારત ૨૦૪૭ સુધીમાં વિકસિત અને આર્થિક રીતે શક્તિશાળી રાષ્ટ્ર બનવા માંગે છે, તો માત્ર સ્થાનિક આર્થિક વિકાસ પૂરતો રહેશે નહીં. તેણે વૈશ્વિક મૂડી આકર્ષવી જોઈએ, ઉચ્ચ ટેકનોલોજીમાં નેતૃત્વ વિકસાવવું જોઈએ, અવકાશ અને ડિજિટલ અર્થતંત્રમાં તેની ક્ષમતાઓ વધારવી જોઈએ, મજબૂત વિદેશી વિનિમય જાળવી રાખવો જોઈએ અને વૈશ્વિક પુરવઠા શૃંખલાઓમાં તેનો હિસ્સો વધારવો જોઈએ. બ્રિક્સ આ લક્ષ્યો માટે ભારતને વધારાનું રાજદ્વારી અને આર્થિક નેટવર્ક પૂરું પાડે છે.
મિત્રો, દિલ્હીમાં શિખર સંમેલનની તૈયારીઓ આ મહત્વને પ્રતિબિંબિત કરે છે. રાષ્ટ્રીય આપત્તિ વ્યવસ્થાપન સત્તામંડળ એ મુખ્ય રસ્તાઓ, બજારો, હોટલ વિસ્તારો અને વીઆઇપી રૂટના સુંદરીકરણ પર ખાસ ધ્યાન આપ્યું છે. રાજધાનીના ઘણા ભાગોમાં લેન્ડસ્કેપિંગ, ફૂલોની ગોઠવણી, ભીંતચિત્રો અને અન્ય સુંદરીકરણ કાર્ય હાથ ધરવામાં આવ્યું છે. આ ફક્ત શણગાર જ નથી, પરંતુ ભારતની સોફ્ટ પાવર અને આયોજન ક્ષમતાઓનું પ્રદર્શન પણ છે. ઝી૨૦ ૨૦૨૩ ઝી૨૦ પછી, દિલ્હી ફરી એકવાર વિશ્વ સમક્ષ પોતાને એક રાજધાની તરીકે રજૂ કરી રહ્યું છે જે મુખ્ય આંતરરાષ્ટ્રીય પરિષદોનું આયોજન કરવા સક્ષમ છે. સામાન્ય લોકોની સુવિધા અને સલામતીને ધ્યાનમાં રાખીને, ૧૧ સપ્ટેમ્બરે દિલ્હીમાં બધી શાળાઓ બંધ રાખવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. ૧૧ સપ્ટેમ્બરે દિલ્હીમાં કેન્દ્ર સરકારની કચેરીઓ માટે પણ રજા જાહેર કરવામાં આવી છે, જ્યારે ૧૨ અને ૧૩ સપ્ટેમ્બર સપ્તાહાંત છે. આ નિર્ણયો મુખ્યત્વે શિખર સંમેલન સંબંધિત સરળ સુરક્ષા, ટ્રાફિક અને લોજિસ્ટિક્સ સુનિશ્ચિત કરવાના હેતુથી લેવામાં આવ્યા છે.
મિત્રો, દિલ્હી પોલીસે ૧૧ થી ૧૩ સપ્ટેમ્બર માટે એક ખાસ ટ્રાફિક સલાહકાર પણ જારી કર્યો છે. આ સમયગાળા માટે એક અલગ બ્રિક્સ ટ્રાફિક સલાહકાર સત્તાવાર દિલ્હી ટ્રાફિક પોલીસ વેબસાઇટ પર ઉપલબ્ધ છે. સુરક્ષા અને વીઆઇપીમૂવમેન્ટને કારણે, મુખ્ય માર્ગો પર ડાયવર્ઝન અને ટ્રાફિક નિયંત્રણ લાગુ કરવામાં આવી રહ્યું છે. પોલીસે જનતાને ફક્ત અધિકૃત સ્થળોએ જ પાર્ક કરવા અને કોઈપણ શંકાસ્પદ વસ્તુઓની તાત્કાલિક પોલીસને જાણ કરવા અપીલ કરી છે. તૈયારીનું આ સ્તર સૂચવે છે કે સમિટ ફક્ત ભારત મંડપમ સુધી મર્યાદિત એક કાર્યક્રમ નથી, પરંતુ સમગ્ર રાષ્ટ્રીય રાજધાની માટે એક મુખ્ય લોજિસ્ટિકલ કવાયત છે.
મિત્રો, આ સમગ્ર વિકાસ બીજો મહત્વપૂર્ણ સંદેશ વહન કરે છેઃ ભારત હવે ફક્ત વૈશ્વિક વ્યવસ્થામાં ભાગ લેનાર નથી, પરંતુ તેના પુનઃસંતુલનમાં સક્રિય ભૂમિકા ભજવવા માટે પણ પ્રયત્નશીલ છે. બ્રિક્સદ્વારા, ભારત પશ્ચિમી અર્થતંત્રો સાથે તેના સંબંધો જાળવી રાખીને, ગ્લોબલ સાઉથના અવાજને મજબૂત બનાવવાનો પ્રયાસ કરે છે. આ સંતુલન ભારતની વિદેશ નીતિનું લક્ષણ બની શકે છે. ભારત માટે ભાવિ માર્ગ ઝી૭ ને હરાવવા કરતાં, તેના રાષ્ટ્રીય હિતોને અનુરૂપ, ઝી૭ અને બ્રિક્સ બંને સાથે અસરકારક સંબંધો બનાવવા પર વધુ આધાર રાખે છે. ૧૨-૧૩ સપ્ટેમ્બરે નવી દિલ્હીમાં બ્રિક્સ સમિટ કોઈ એક સંગઠનની જીત કે હાર નક્કી કરશે નહીં. તે એક વધુ મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન ઉભા કરશેઃ ૨૧મી સદીના વૈશ્વિક અર્થતંત્રને કેવા પ્રકારની સિસ્ટમ દોરી જશેઃ થોડી વિકસિત શક્તિઓનો કેન્દ્રિત પ્રભાવ, અથવા અસંખ્ય આર્થિક કેન્દ્રો સાથે બહુધ્રુવીય વિશ્વ? જો બ્રિક્સ તેના વિશાળ બજાર, સંસાધનો, તકનીકી ક્ષમતાઓ અને વિકાસલક્ષી જરૂરિયાતોને મજબૂત સંસ્થાકીય સહયોગમાં પરિવર્તિત કરવામાં સક્ષમ હોય, તો તેનો વૈશ્વિક પ્રભાવ વધુ વધી શકે છે. જો કે, જો આંતરિક મતભેદો, રાજકીય અવિશ્વાસ અને વિવિધ રાષ્ટ્રીય હિતો પ્રવર્તે છે, તો તેની સંભાવના મર્યાદિત રહી શકે છે.
તેથી, જો આપણે ઉપરોક્ત સમગ્ર વાર્તાનો અભ્યાસ અને વિશ્લેષણ કરીએ, તો આપણને ખબર પડશે કે ભારત માટે નવી દિલ્હી સમિટનો વાસ્તવિક ધ્યેય ઝી૭ વિરુદ્ધ બ્રિક્સ સ્પર્ધામાં વિજેતા જાહેર કરવાનો નથી, પરંતુ તે નવા બહુધ્રુવીય આર્થિક વ્યવસ્થાના મુખ્ય કેન્દ્રમાં ભારતને સ્થાપિત કરવાનો છે. મૂડીથી ટેકનોલોજી સુધી, અવકાશથી ડિજિટલ અર્થતંત્ર સુધી, અને વિદેશી વિનિમયથી વૈશ્વિક દક્ષિણ રાજદ્વારી સુધી, જો ભારત આ બધા મોરચે તેની ક્ષમતાઓને એકીકૃત કરી શકે છે, તો બ્રિક્સ નું ૨૦૨૬ નું પ્રમુખપદ ફક્ત આંતરરાષ્ટ્રીય પરિષદનું આયોજન કરવાનું રહેશે નહીં; વિઝન ૨૦૪૭ ના વૈશ્વિક આર્થિક પાયાને મજબૂત બનાવવા માટે ભારત માટે આ એક મહત્વપૂર્ણ વ્યૂહાત્મક છલાંગ સાબિત થઈ શકે છે.
