દિવાળી ૨૦૨૬નો વૈશ્વિક મહાકુંભ! દેવી લક્ષ્મીનું પૃથ્વી પર આગમન! દેવી લક્ષ્મીના આશીર્વાદ મેળવવા માટે લાખો ઘરો રોશનીથી ઝળહળશે! અયોધ્યાથી ટાઇમ્સ સ્ક્વેર અને વ્હાઇટ હાઉસ સુધી, દીવાઓનો સમુદ્ર વિશ્વભરમાં ફેલાશે, જે દેવી મહાલક્ષ્મીના આશીર્વાદ લાવશે, અને ભારતીયોનો એક ઐતિહાસિક સાંસ્કૃતિક ઉત્સવ! ભારત વિશ્વભરમાં દેવી લક્ષ્મીની પૂજાથી ગુંજશે! 

કિશન સન્મુખદાસ ભવનાની
(એલએલબી, એલએલએમ સીએ (એટીસી)
શ્રીનગર, ગોંદીયા

Email – kishanbhawnani13@gmail.com

ગોંડિયા – વૈશ્વિક સ્તરે, દિવાળી ફક્ત એક ધાર્મિક તહેવાર નથી, પરંતુ ભારતીય સભ્યતા, આધ્યાત્મિક ચેતના, આર્થિક સમૃદ્ધિ, સામાજિક સંવાદિતા અને વિશ્વ સાંસ્કૃતિક એકતાનો ભવ્ય ઉજવણી છે. તેનો પ્રકાશ હવે ભારતની સીમાઓ પાર કરીને સમગ્ર વિશ્વમાં ફેલાઈ ગયો છે. ૮ નવેમ્બર, ૨૦૨૬ ના રોજ કાર્તિક અમાવસ્યાના દિવસે ભારત સહિત વિશ્વના ઘણા દેશોમાં દિવાળી ઉજવવામાં આવશે. આ પ્રસંગે, લાખો ભારતીયો તેમના ઘરો, મંદિરો, વ્યવસાયિક સંસ્થાઓ અને જાહેર સ્થળોને દીવાઓના માળાથી શણગારશે અને દેવી મહાલક્ષ્મી, ભગવાન ગણેશ અને ભગવાન શ્રી રામની પૂજા કરશે.

અયોધ્યાની પવિત્ર ભૂમિથી લઈને ન્યુ યોર્ક, લંડન, સિડની, ટોરોન્ટો, સિંગાપોર અને દુબઈ સુધી, ભારતીય સંસ્કૃતિનો પ્રકાશ દેખાશે. હું, એડવોકેટ કિશન સન્મુખદાસ ભવનાની, ગોંદિયા, મહારાષ્ટ્ર, માનું છું કે આ વર્ષની દિવાળી આ કારણોસર વિશેષ મહત્વ ધરાવે છે. એક તરફ, તે ગરીબીથી સમૃદ્ધિ તરફ, અજ્ઞાનથી જ્ઞાન તરફ અને અંધકારથી પ્રકાશ તરફ પ્રગતિનો સંદેશ આપે છે, જ્યારે બીજી તરફ, તે વિશ્વ સમુદાયને ભારતનો પ્રાચીન સાંસ્કૃતિક વારસો અને આધુનિક વૈશ્વિક ઓળખ રજૂ કરે છે.

મિત્રો, જો આપણે દિવાળીના ધાર્મિક મહત્વ, દેવી મહાલક્ષ્મીના આશીર્વાદ અને ગરીબીથી સમૃદ્ધિ તરફ આગળ વધવાના આધ્યાત્મિક સંદેશને ધ્યાનમાં લઈએ, તો ભારતીય પરંપરા મુજબ કાર્તિક અમાવસ્યાની રાત્રે, દેવી લક્ષ્મી પૃથ્વી પર આવે છે અને સ્વચ્છતા, શુદ્ધતા, સદ્ગુણ આચરણ અને ભક્તિથી ભરેલા ઘરોમાં તેમનું સ્વાગત થાય છે. ભક્તો શ્રદ્ધા સાથે દેવી લક્ષ્મીને પ્રાર્થના કરે છે કે તેમના પરિવારો નાણાકીય સંકટ, ગરીબી અને દુઃખથી મુક્ત રહે અને તેમના ઘરો સુખ, શાંતિ, આરોગ્ય, સંપત્તિ અને સમૃદ્ધિથી ભરાઈ જાય. દિવાળીની રાત્રે દેવી લક્ષ્મીની પૂજા કરવાનો ક્ષણ આ માન્યતાનું કેન્દ્રબિંદુ છે. દેવી મહાલક્ષ્મીના આઠ સ્વરૂપોની વિભાવના પણ સમૃદ્ધિનો વ્યાપક દર્શન રજૂ કરે છે. આદિલક્ષ્મી, વિદ્યાલક્ષ્મી, સૌભાગ્યલક્ષ્મી, અમૃતલક્ષ્મી, કમલાક્ષ્મી, સત્યલક્ષ્મી, ભોગલક્ષ્મી અને યોગલક્ષ્મી દ્વારા, આપણે સંદેશ આપીએ છીએ કે સાચી સમૃદ્ધિ ફક્ત બેંક ખાતા, સોના-ચાંદી અથવા ભૌતિક સંપત્તિ સુધી મર્યાદિત નથી; તેના બદલે, જ્ઞાન, સદાચારી આચરણ, સ્વાસ્થ્ય, સૌભાગ્ય, સંતોષ અને આધ્યાત્મિક પ્રગતિ પણ લક્ષ્મીના વ્યાપક અભિવ્યક્તિઓ છે.

મિત્રો, આ તત્વજ્ઞાન “કરાગ્રે વસતે લક્ષ્મીઃ કરમાધ્યે સરસ્વતી” નામની લોકપ્રિય સવારની પ્રાર્થનામાં સુંદર રીતે વ્યક્ત કરવામાં આવ્યું છે. તેનો અર્થ એ છે કે ક્રિયા, જ્ઞાન અને સદાચારી આચરણની શક્તિ માનવ હાથમાં રહેલી છે. ફક્ત દેવી લક્ષ્મી પાસે સંપત્તિ માંગવી પૂરતી નથી; પ્રામાણિકપણે કામ કરવું, જરૂરિયાતમંદોને મદદ કરવી અને કોઈને નુકસાન પહોંચાડવાનું ટાળવું પણ જરૂરી છે. દિવાળી પર દેવી લક્ષ્મી સાથે ભગવાન ગણેશની પૂજા પણ આ ગહન સંદેશ ધરાવે છે. લક્ષ્મી સમૃદ્ધિનું પ્રતીક છે, અને ગણેશને શાણપણ, વિવેક અને દીક્ષાના પ્રમુખ દેવતા માનવામાં આવે છે. ધન સાથે શાણપણનું જોડાણ સાચી સુખાકારી અને સમૃદ્ધિ છે. મૂર્ખ સંપત્તિ ઘમંડ, અનૈતિકતા અને વિનાશ તરફ દોરી શકે છે, જ્યારે પ્રામાણિકપણે મેળવેલી સંપત્તિ પરિવાર, સમાજ અને રાષ્ટ્રના વિકાસમાં ફાળો આપે છે.

મિત્રો, જો આપણે દિવાળીના બીજા મહત્વપૂર્ણ ધાર્મિક પાસાને ધ્યાનમાં લઈએઃ ભગવાન શ્રી રામનું અયોધ્યા પરત ફરવું. એવું માનવામાં આવે છે કે ભગવાન શ્રી રામ, માતા સીતા અને લક્ષ્મણ ચૌદ વર્ષના વનવાસ પછી અયોધ્યા પાછા ફર્યા. તેમનું સ્વાગત કરવા માટે, અયોધ્યાના લોકોએ આખા શહેરને દીવાઓથી રોશની કરી. ત્યારથી, દિવાળીને ન્યાય, સત્ય, ન્યાય અને ગૌરવના વિજયના પ્રતીક તરીકે પણ જોવામાં આવે છે. આમ, દિવાળીમાંથી બે મુખ્ય આધ્યાત્મિક સંદેશાઓ નીકળે છેઃ પ્રથમ, દેવી મહાલક્ષ્મીની પૂજા દ્વારા આર્થિક અને આધ્યાત્મિક સમૃદ્ધિની ઇચ્છા; અને બીજું, ભગવાન શ્રી રામના આદર્શો દ્વારા સત્ય, ફરજ, ન્યાય અને સુશાસનની સ્થાપના. આ જ કારણ છે કે દિવાળી, ઘરે પૂજાનો તહેવાર હોવા ઉપરાંત, સામાજિક અને રાષ્ટ્રીય ચેતનાનો પણ એક મહત્વપૂર્ણ તહેવાર બની ગયો છે.

મિત્રો, જો આપણે ભારતમાં સરકારી, વહીવટી અને જાહેર રજાઓનો વિચાર કરીએ, તો કેન્દ્ર સરકારની વર્ષ ૨૦૨૬ માટેની રાજપત્રિત રજાઓની યાદીમાં દિવાળીને ૮ નવેમ્બરના રોજ રજા તરીકે દર્શાવવામાં આવી છે. જો કે, આ વખતે તે રવિવારે આવે છે. કેન્દ્ર સરકારની રજા સૂચનાઓ સ્પષ્ટ કરે છે કે સાપ્તાહિક રજાઓ પર આવતા તહેવારો માટે સામાન્ય રીતે કોઈ વધારાની વળતર રજા આપવામાં આવશે નહીં. જો કે, સરકારી કચેરીઓ, બેંકો, શાળાઓ, કોલેજો અને સ્થાનિક સંસ્થાઓ માટે રજાના આદેશો વિવિધ રાજ્યોમાં અલગ અલગ હોઈ શકે છે. ૮ નવેમ્બરના રોજ ટપાલ વિભાગની ઓલ ઈન્ડિયા રજાઓની યાદીમાં દિવાળીનો પણ સમાવેશ થાય છે. આનો અર્થ એ થયો કે રવિવાર હોવાથી, સરકારી કચેરીઓ, શાળાઓ અને મોટાભાગની સંસ્થાઓમાં સામાન્ય રીતે સાપ્તાહિક રજા રહેશે. જોકે, ખાનગી સંસ્થાઓના નિયમો અલગ હોઈ શકે છે.

મિત્રો, જ્યારે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને વ્હાઇટ હાઉસમાં દિવાળીની ઉજવણીની વાત આવે છે, ત્યારે આ વર્ષ એક મહત્વપૂર્ણ આંતરરાષ્ટ્રીય ઘટના બની. ૬ નવેમ્બર, ૨૦૨૬ ના રોજ, અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ભારતીય-અમેરિકન સમુદાયના અગ્રણી સભ્યો, અધિકારીઓ અને ઉદ્યોગપતિઓ સાથે વ્હાઇટ હાઉસના ઓવલ ઓફિસમાં દિવાળીની ઉજવણીમાં ભાગ લીધો હતો. તેમણે આ પ્રસંગને ચિહ્નિત કરવા માટે પરંપરાગત દીવો પ્રગટાવ્યો. આ કાર્યક્રમમાં અમેરિકામાં ભારતના રાજદૂત વિનય મોહન ક્વાત્રા, પ્રખ્યાત ભારતીય રસોઇયા વિકાસ ખન્ના, ઉદ્યોગસાહસિક વિશાલ ગોંડલ, આઇબીએમ સીઈઓ અરવિંદ કૃષ્ણ, માઇક્રોનનાસીઈઓ સંજય મેહરોત્રા, એફબીઆઈ ડિરેક્ટર કાશ પટેલ અને યુએસ નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ હેલ્થ ડિરેક્ટર જય ભટ્ટાચાર્ય સહિત અન્ય લોકો હાજર રહ્યા હતા. ઉદ્યોગસાહસિક વિશાલ ગોંડલે રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પને તુલસીદાસ દ્વારા રચિત હનુમાન ચાલીસાની એક નકલ ભેટમાં આપી. આ કાર્યક્રમે ફરી એકવાર યુએસ વહીવટના સર્વોચ્ચ રાજકીય કાર્યાલયમાં ભારતીય સંસ્કૃતિની હાજરી પર ભાર મૂક્યો.

મિત્રો, જો આપણે વિશ્વભરના વિવિધ દેશોમાં રહેતા ભારતીયો દ્વારા દિવાળીની ઉજવણીને ધ્યાનમાં લઈએ, તો ભારતીય સંસ્કૃતિનો આ તહેવાર હવે આંતરરાષ્ટ્રીય સામાજિક જીવનનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ બની ગયો છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્‌સમાં, ન્યુ યોર્ક, ન્યુ જર્સી, કેલિફોર્નિયા, શિકાગો અને ટેક્સાસ જેવા વિસ્તારોમાં, ભારતીય સમુદાયના સભ્યો લક્ષ્મી-ગણેશ પૂજા, દીવા પ્રગટાવવા, સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો અને મંદિરો, સમુદાય કેન્દ્રો અને ખાનગી રહેઠાણોમાં પરંપરાગત તહેવારોનું આયોજન કરે છે. ન્યુ યોર્કના ટાઇમ્સ સ્ક્વેર સહિત ઘણા જાહેર સ્થળોએ ભારતીય સંસ્કૃતિને લગતા કાર્યક્રમો યોજવામાં આવે છે. કેનેડાના ટોરોન્ટો, બ્રેમ્પટન અને વાનકુવરમાં, ભારતીય સમુદાય પરિવાર, સામાજિક મેળાવડા, સંગીત, નૃત્ય અને સમુદાય ઉજવણી સાથે દિવાળી ઉજવે છે. ઓસ્ટ્રેલિયાના સિડની અને મેલબોર્નમાં, મંદિરો અને ભારતીય સંગઠનો દ્વારા દિવાળી ઉજવણીનું પણ આયોજન કરવામાં આવે છે. સિંગાપોરના લિટલ ઇન્ડિયા વિસ્તારમાં, દીવા, સજાવટ અને ભારતીય ભોજન ઉત્સવપૂર્ણ વાતાવરણ બનાવે છે. યુકે અંગે એક મહત્વપૂર્ણ અપડેટ છે. ખરાબ હવામાન અને સુરક્ષા ચિંતાઓને કારણે લંડનના ટ્રફાલ્ગર સ્ક્વેરમાં ૨૫ ઓક્ટોબરે યોજાનારી સત્તાવાર દિવાળી ઉજવણી રદ કરવામાં આવી હતી. તેથી, ૮ નવેમ્બરે સુનિશ્ચિત કાર્યક્રમ જણાવવો અચોક્કસ રહેશે. દરમિયાન, સંયુક્ત આરબ અમીરાતમાં, નૂર ફેસ્ટિવલ ઓફ લાઇટ્‌સ ૭ અને ૮ નવેમ્બરે દુબઈના સોક અલ સીફ ખાતે યોજાઈ રહ્યો છે. તેમાં પ્રકાશ શોભાયાત્રા, ઢોલ, સંગીત અને નૃત્ય પ્રદર્શનનો સમાવેશ થાય છે. ૭ નવેમ્બરના રોજ દુબઈના મિરેકલ ગાર્ડનમાં ભારતીય સાંસ્કૃતિક પ્રદર્શન, રંગોળી, દીવા સજાવટ અને લાઇટિંગનો એક ખાસ કાર્યક્રમ પણ યોજાવાનો છે. આ કાર્યક્રમો દર્શાવે છે કે જ્યાં પણ ભારતીયો સ્થાયી થયા છે, તેમણે તેમના સાંસ્કૃતિક મૂળને જીવંત રાખ્યા છે અને સ્થાનિક સમુદાયને ઉત્સવમાં એકીકૃત કરવાના પ્રયાસો પણ કર્યા છે.

મિત્રો, જો આપણે પર્યાવરણ સંરક્ષણ અને ગ્રીન દિવાળી વિશે વાત કરીએ, તો તહેવારનો સાચો આનંદ ત્યારે જ સાર્થક થાય છે જ્યારે તે અન્ય નાગરિકો, બાળકો, વૃદ્ધો, પ્રાણીઓ, પક્ષીઓ અને પ્રકૃતિને નુકસાન ન પહોંચાડે. આ સંદર્ભમાં, સુપ્રીમ કોર્ટે ૭ અને ૮ નવેમ્બરના રોજ દિલ્હી-એનસીઆર માટે પ્રમાણિત લીલા ફટાકડાના વેચાણ અને ઉપયોગ માટે મર્યાદિત પરવાનગી આપી છે. ફટાકડા ફક્ત સવારે ૬ થી ૭ વાગ્યા સુધી અને રાત્રે ૮ થી ૧૦ વાગ્યા સુધી જ ફોડી શકાશે. હોસ્પિટલો, વૃદ્ધાશ્રમો, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ અને સૂચિત સાયલન્ટ ઝોનના ૩૦૦ મીટરની અંદર ફટાકડા ફોડવા પર પ્રતિબંધ છે. આ કામચલાઉ મુક્તિ ફક્ત ચોક્કસ બે દિવસ માટે છે, અને ૯ નવેમ્બરથી સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ ફરીથી લાગુ કરવામાં આવશે. આ આદેશ દિલ્હી-એનસીઆર માટે વિશિષ્ટ છે અને તેને સમગ્ર ભારતમાં એક સમાન ક્રમ ન ગણવો જોઈએ. અન્ય રાજ્યોમાં, સંબંધિત સ્થાનિક વહીવટીતંત્રના નિયમોનું પાલન કરવું મહત્વપૂર્ણ છે. માટીના દીવા, કુદરતી રંગોળી, ઓછા અવાજની ઉજવણી અને જરૂરિયાતમંદોમાં મીઠાઈઓ અને ભેટોનું વિતરણ દિવાળીની ખુશીને વધુ વધારી શકે છે.

મિત્રો, જો આપણે દિવાળીના વૈશ્વિક સાંસ્કૃતિક અને રાજદ્વારી મહત્વને ધ્યાનમાં લઈએ, તો આજે આ તહેવાર ભારતની સાંસ્કૃતિક ઓળખ, ભારતીય ડાયસ્પોરાની સિદ્ધિઓ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સામાજિક સંવાદનું માધ્યમ બની ગયો છે. રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ દ્વારા અમેરિકામાં વ્હાઇટ હાઉસમાં દીવો પ્રગટાવવો, આંતરરાષ્ટ્રીય કલાકારો દ્વારા અયોધ્યામાં રામલીલા, દુબઈમાં જાહેર ઉજવણી અને વિવિધ દેશોમાં ભારતીય સમુદાયની સક્રિય ભાગીદારી આ સાંસ્કૃતિક વિસ્તરણના ઉદાહરણો છે. દિવાળી માત્ર હિન્દુ સમુદાયમાં જ નહીં પરંતુ જૈન અને શીખ પરંપરાઓમાં પણ વિશેષ મહત્વ ધરાવે છે. જૈન ધર્મમાં, દિવાળી ભગવાન મહાવીરના નિર્વાણના દિવસ તરીકે મહત્વપૂર્ણ છે, જ્યારે શીખ ઇતિહાસમાં તેને બંદી છોર દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આમ, વિવિધ ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક પરંપરાઓ પોતાની રીતે પ્રકાશ, સ્વતંત્રતા, જ્ઞાન અને સંવાદિતાનો સંદેશ વ્યક્ત કરે છે.

તેથી, જો આપણે ઉપરોક્ત સમગ્ર વર્ણનનો અભ્યાસ અને વિશ્લેષણ કરીએ, તો આપણને ખબર પડશે કે ૮ નવેમ્બર, ૨૦૨૬ ના રોજ ઉજવાતી દિવાળી ફક્ત દીવાઓના પ્રકાશ, મીઠાઈઓની મીઠાશ અને દેવી લક્ષ્મીની પૂજા સુધી મર્યાદિત નથી. તે ભારતના આધ્યાત્મિક વારસા, ભગવાન શ્રી રામના આદર્શો, દેવી મહાલક્ષ્મીની પૂજા, આર્થિક આત્મનિર્ભરતા, સામાજિક એકતા અને વૈશ્વિક સાંસ્કૃતિક ઓળખનો સંગમ છે. આપણે દેવી લક્ષ્મી પાસે માત્ર સંપત્તિ જ નહીં, પરંતુ જ્ઞાન, આરોગ્ય, પ્રામાણિકતા, શાણપણ અને અન્ય લોકો માટે કરુણા સહિતની સમૃદ્ધિ માંગવી જોઈએ. ભગવાન શ્રી રામના આદર્શોથી પ્રેરિત થઈને, આપણે આપણા પરિવારો, સમાજ અને રાષ્ટ્રમાં સત્ય, ન્યાય અને સંવાદિતાના દીવા પ્રગટાવવા જોઈએ. આ દિવાળીએ, ચાલો આપણે જરૂરિયાતમંદોના ઘરોમાં ખુશી લાવવાનો, ગરીબ બાળકના ચહેરા પર સ્મિત લાવવાનો, પરિવારની નિરાશા દૂર કરવાનો અને માનવતાના પ્રકાશને સીમાઓ પાર કરીને સમગ્ર વિશ્વને પ્રકાશિત કરવાનો સંકલ્પ કરીએ. દેવી મહાલક્ષ્મી દરેકના ઘરોમાં ખુશી, શાંતિ, આરોગ્ય, શાણપણ અને સમૃદ્ધિનો પ્રકાશ ફેલાવે. ભગવાન શ્રી રામના આદર્શો વિશ્વમાં સત્ય, ન્યાય અને માનવતા સ્થાપિત કરે. બધા ભારતીયો, એનઆરઆઈ અને વિશ્વ સમુદાયને દિવાળી ૨૦૨૬ ની હાર્દિક શુભેચ્છાઓ!