તંત્રીની કલમે….
“૧૫થી ૧૭ જૂન દરમિયાન ફ્રાન્સના એવિયન-લે-બેં શહેરમાં યોજાઈ રહેલી G7 સમિટમાં ભારતની સક્રિય હાજરી ફરી એકવાર સાબિત કરે છે કે વિશ્વ રાજકારણના કેન્દ્રમાં ભારતનું મહત્વ સતત વધી રહ્યું છે.”
વિશ્વ રાજકારણમાં આજે ભારતનું સ્થાન સતત મજબૂત બની રહ્યું છે. એક સમય હતો જ્યારે ભારતને માત્ર વિકાસશીલ દેશ તરીકે જોવામાં આવતું હતું, પરંતુ આજે વૈશ્વિક અર્થતંત્ર, સુરક્ષા, ટેકનોલોજી અને કૂટનીતિના ક્ષેત્રમાં ભારત એક પ્રભાવશાળી શક્તિ તરીકે ઉભરી રહ્યું છે. ફ્રાન્સમાં યોજાયેલી G7 સમિટમાં પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીની ભાગીદારી એ આ બદલાતી વૈશ્વિક વાસ્તવિકતાનું જીવંત ઉદાહરણ છે. ભારત G7નું સત્તાવાર સભ્ય ન હોવા છતાં સતત આમંત્રિત ભાગીદાર તરીકે હાજરી આપી રહ્યું છે, જે દર્શાવે છે કે વિશ્વના અગ્રણી દેશો ભારતને વૈશ્વિક નિર્ણય પ્રક્રિયાનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ માને છે.
તાજેતરમાં પ્રધાનમંત્રી મોદીની ફ્રાન્સ અને સ્લોવાકિયાની મુલાકાતે ભારતની સક્રિય અને સંતુલિત વિદેશ નીતિને નવી દિશા આપી છે. ફ્રાન્સ સાથે સંરક્ષણ, કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા, અવકાશ સંશોધન, શિક્ષણ અને વેપાર ક્ષેત્રે થયેલી ચર્ચાઓ માત્ર દ્વિપક્ષીય સંબંધોને મજબૂત બનાવતી નથી, પરંતુ ભારતને વૈશ્વિક ટેકનોલોજીકલ અને વ્યૂહાત્મક ભાગીદાર તરીકે પણ સ્થાપિત કરે છે. બીજી તરફ, સ્લોવાકિયા જેવા મધ્ય યુરોપીય દેશો સાથે વધતો સહયોગ દર્શાવે છે કે ભારત હવે માત્ર મોટા દેશો સાથે જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર યુરોપ સાથે પોતાના સંબંધો વિસ્તારી રહ્યું છે.
G7 સમિટનું મહત્વ એટલા માટે પણ વિશેષ છે કે આજે વિશ્વ અનેક ગંભીર પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે. રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ હજુ પણ વૈશ્વિક સ્થિરતા માટે પડકારરૂપ છે. મધ્ય પૂર્વમાં વધતા તણાવને કારણે ઊર્જા સુરક્ષા અંગે ચિંતા વધી રહી છે. વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થામાં મંદીની આશંકા અને સપ્લાય ચેઇનના પડકારો હજુ પણ દેશોને અસર કરી રહ્યા છે. આવા સમયમાં ભારતે સંવાદ, શાંતિ અને સહયોગનો માર્ગ અપનાવ્યો છે. ભારત કોઈ એક ગઠબંધન સાથે બંધાઈ જવાને બદલે પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતોને કેન્દ્રમાં રાખીને સંતુલિત વિદેશ નીતિ અપનાવી રહ્યું છે.
આજના યુગમાં કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા (AI) વૈશ્વિક ચર્ચાનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ વિષય બની ગઈ છે. AI માનવ જીવનમાં ક્રાંતિકારી પરિવર્તન લાવી શકે છે, પરંતુ તેની સાથે સુરક્ષા, ગોપનીયતા અને રોજગાર સંબંધિત અનેક પ્રશ્નો પણ જોડાયેલા છે. G7 સમિટમાં
AIના નિયમન અને જવાબદાર ઉપયોગ અંગે ચર્ચા થઈ રહી છે. આ ક્ષેત્રમાં ભારતની ભૂમિકા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બની રહી છે. વિશ્વના સૌથી મોટા ડિજિટલ બજારોમાંના એક તરીકે ભારત પાસે ટેકનોલોજી અને માનવ સંસાધનની વિશાળ શક્તિ છે. ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ્સ અને યુવા ઉદ્યોગસાહસિકો નવીનતા દ્વારા વૈશ્વિક સમસ્યાઓના ઉકેલ શોધી રહ્યા છે. તેથી છૈંના ભવિષ્ય અંગેની વૈશ્વિક ચર્ચામાં ભારતનો અવાજ વધુ મહત્વનો બની રહ્યો છે.
આર્થિક દૃષ્ટિએ પણ ભારતનું મહત્વ સતત વધી રહ્યું છે. વિશ્વની સૌથી ઝડપી વિકસતી મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓમાં ભારતનો સમાવેશ થાય છે. ઉત્પાદન, ડિજિટલ સેવાઓ, હરિત ઊર્જા અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ક્ષેત્રે થઈ રહેલી પ્રગતિએ વિશ્વનું ધ્યાન ભારત તરફ ખેંચ્યું છે. અનેક આંતરરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ ભારતને વૈકલ્પિક ઉત્પાદન કેન્દ્ર તરીકે જોઈ રહી છે. વૈશ્વિક રોકાણકારો માટે પણ ભારત એક આકર્ષક બજાર બની રહ્યું છે. પરિણામે, G7 જેવા મંચો પર ભારતના આર્થિક વિચારોને ગંભીરતાથી સાંભળવામાં આવે છે.
સુરક્ષા ક્ષેત્રમાં પણ ભારતની ભૂમિકા નોંધપાત્ર રીતે વધી છે. હિંદ-પ્રશાંત ક્ષેત્રમાં વધતી સ્પર્ધા, સાયબર સુરક્ષા અને આતંકવાદ સામેની લડાઈ જેવા મુદ્દાઓ પર ભારત એક જવાબદાર ભાગીદાર તરીકે ઉભરી રહ્યું છે. ફ્રાન્સ સહિત અનેક દેશો સાથેના સંરક્ષણ સહયોગથી ભારતની વ્યૂહાત્મક સ્થિતિ વધુ મજબૂત બની છે. આત્મનિર્ભર ભારત અભિયાન હેઠળ સંરક્ષણ ઉત્પાદન ક્ષેત્રે થઈ રહેલી પ્રગતિ પણ વિશ્વનું ધ્યાન ખેંચી રહી છે.
તેમ છતાં, વૈશ્વિક નેતૃત્વનો માર્ગ સરળ નથી. ભારતે પોતાની આર્થિક વૃદ્ધિ જાળવી રાખવી પડશે, ટેકનોલોજીમાં વધુ રોકાણ કરવું પડશે અને સામાજિક વિકાસને પણ સમાન પ્રાથમિકતા આપવી પડશે. વૈશ્વિક મંચ પર વિશ્વસનીય નેતૃત્વ માટે આંતરિક મજબૂતી એટલી જ જરૂરી છે જેટલી બાહ્ય કૂટનીતિ.
G7 સમિટમાં ભારતની હાજરી માત્ર એક રાજદ્વારી ઘટના નથી; તે ભારતની વધતી વૈશ્વિક પ્રતિષ્ઠાનું પ્રતિબિંબ છે. આજે વિશ્વ ભારતને માત્ર એક વિશાળ બજાર તરીકે નહીં, પરંતુ ઉકેલ આપનારા, જવાબદાર અને વિશ્વસનીય ભાગીદાર તરીકે જોઈ રહ્યું છે. ફ્રાન્સની મુલાકાત અને ય્૭માં સક્રિય ભાગીદારી એ સાબિત કરે છે કે ભારત વૈશ્વિક રાજકારણના કેન્દ્ર તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. જો આ જ દિશામાં સતત પ્રયાસો ચાલુ રહેશે, તો આવનારા વર્ષોમાં ભારત વૈશ્વિક નેતૃત્વની નવી વ્યાખ્યા ઘડવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવશે.
નરેન્દ્ર જોષી
