- સરકારી ભાગીદારી અને કલ્યાણકારી યોજનાઓ સાથે સમન્વય દ્વારા સ્વ-શાસન ગ્રામીણ મોડલને સ્કેલ કરે છે
મુંબઈ | ૨૦મી મે ૨૦૨૬ | ટાટા મોટર્સ ફાઉન્ડેશને તેના ફ્લેગશિપ ઇન્ટિગ્રેટેડ વિલેજ ડેવલપમેન્ટ પ્રોગ્રામ (IVDP) ને નોંધપાત્ર રીતે વિસ્તારીને 5 રાજ્યોની 103 ગ્રામ પંssચાયતો હેઠળ આવેલા લગભગ 200 ગામો સુધી પહોંચાડ્યો છે, જે ભારતના સૌથી વંચિત આદિવાસી વિસ્તારો અને કૃષિ આધારિત પ્રદેશોમાં સમુદાય આધારિત ગ્રામ્ય પરિવર્તનને વેગ આપી રહ્યું છે. નાણાકીય વર્ષ 2025-26 દરમિયાન, આ કાર્યક્રમથી 1,15,000થી વધુ લોકો પર સકારાત્મક અસર થઈ હતી અને રૂ. 20 કરોડની 50 સરકારી કલ્યાણકારી યોજનાઓ સાથે સંકલન કરવામાં આવ્યું હતું, જેથી ગ્રામસ્તરની શાસન વ્યવસ્થા અને સંસ્થાગત ક્ષમતાઓ મજબૂત બને તેમજ લોકોને જાહેર સંસાધનો સુધી સરળ પહોંચ મળી રહે.
2018માં જવાહરની એક ગ્રામ પંચાયતમાંથી પાયલોટ પ્રોજેક્ટ તરીકે શરૂ કરાયેલ આ કાર્યક્રમ આજે ગ્રામીણ વિકાસ અને સમુદાય આત્મનિર્ભરતાનું રાષ્ટ્રીય મોડેલ તરીકે વિકસિત થયો છે IVDP એ એવો વિશ્વાસ ધરાવે છે કે ટકાઉ વિકાસ માત્ર આધારભૂત સુવિધાઓ ઊભી કરવામાં નથી, પરંતુ સમુદાયોને હાલની જાહેર વ્યવસ્થાઓનો લાભ લેવા માટે સશક્ત બનાવવામાં છે. સરકારની કલ્યાણકારી યોજનાઓનું માળખું વ્યાપક હોવા છતાં, IVDP છેલ્લી કડી સુધી પહોંચ સુનિશ્ચિત કરે છે — સ્થાનિક સંસ્થાઓને મજબૂત બનાવી, દસ્તાવેજીકરણની ખામીઓ દૂર કરી અને એવી શાસન ક્ષમતાનું નિર્માણ કરીને કે જેના કારણે ગામો સ્વતંત્ર રીતે સતત પ્રગતિ જાળવી શકે.
તેના સર્વાંગી અભિગમને માન્યતા આપતા, આ કાર્યક્રમએ પાલઘર જિલ્લામાં નોંધપાત્ર સામાજિક અને આર્થિક પરિણામો આપ્યા છે. કાર્યક્રમ હેઠળ આવેલા ગામોમાં ઋતુઆધારિત સ્થળાંતર 80%માંથી ઘટીને 25% થયું છે, ખેડૂતોની આવકમાં 55%નો વધારો થયો છે અને બાળ કુપોષણમાં 95%નો ઘટાડો નોંધાયો છે. આ સફળતાથી પ્રેરાઈને, ટાટા મોટર્સ ફાઉન્ડેશને IVDP નો વ્યાપ વધારીને મહારાષ્ટ્ર, ગુજરાત, ઉત્તર પ્રદેશ, ઉત્તરાખંડ અને કર્ણાટક સહિતના વંચિત અને મહત્વાકાંક્ષી જિલ્લાઓ સુધી વિસ્તાર કર્યો છે.
IVDP 2.0 દ્વારા, મહારાષ્ટ્ર સરકાર સાથે ભાગીદારીમાં, ટાટા મોટર્સ ફાઉન્ડેશન 82 ગ્રામ પંચાયતોમાં ટેક્નોલોજી આધારિત માળખા દ્વારા કાર્યક્રમને વિસ્તારી રહ્યું છે. આ પહેલ અમલીકરણ કેન્દ્રિત અભિગમમાંથી સહ-નિર્મિત અને નીતિ-સંલગ્ન મોડેલ તરફ પરિવર્તન દર્શાવે છે, જે વ્યાપક અને પ્રણાલીકૃત પરિવર્તન લાવવામાં સક્ષમ છે.
પ્રોગ્રામના વિસ્તરણ અંગે ટિપ્પણી કરતાં, વિનોદ કુલકર્ણી, સીઇઓ, ટાટા મોટર્સ ફાઉન્ડેશનએ જણાવ્યું હતું: “દેશભરના લગભગ 200 ગામોમાં હાજરી સાથે, ઈન્ટિગ્રેટેડ વિલેજ ડેવલપમેન્ટ પ્રોગ્રામે સરકારની યોજનાઓ સાથેના સંકલન, જાહેર-ખાનગી ભાગીદારી અને સમુદાયની માલિકી દ્વારા સૌથી વંચિત સમુદાયોમાં અર્થપૂર્ણ પરિવર્તન લાવવાની શક્તિ દર્શાવી છે. આ અમારી માન્યતાને વધુ મજબૂત બનાવે છે કે ટકાઉ ગ્રામ્ય વિકાસ સમુદાયની માલિકીની અને સિસ્ટમ આધારિત હોવો જોઈએ.અમે વિકસાવેલ સાત- પગલાંનું આર્કિટેક્ચર — અવરોધનું નિદાન કરવું, ઓછામાં ઓછા હસ્તક્ષેપના બિંદુને ઓળખવું, ક્ષમતા પહેલાં વિશ્વાસનું નિર્માણ કરવું, સહ-માલિકી ઉભી કરવી, કોર્પોરેશનને ફંડર નહીં પરંતુ આર્કિટેક્ટ તરીકે સ્થાન આપવું, પ્રથમ દિવસથી જ બહાર નીકળવાની પ્રક્રિયાની રચના કરવી અને સમગ્ર ઇકોસિસ્ટમને પ્રેરિત કરવું — ભારતભરની સંસ્થાગત વાસ્તવિકતાઓને ધ્યાનમાં રાખીને બનાવવામાં આવી છે. જેમ જેમ અમે કાર્યક્રમનો વિસ્તાર કરી રહ્યા છીએ, તેમ તેમ અમારું ધ્યાન સરકારની નીતિઓ અને કલ્યાણકારી યોજનાઓમાં સમાયેલ, વિસ્તારી શકાય તેવા અને પુનરાવર્તિત થઈ શકે એવા ગ્રામ્ય વિકાસના માળખાના નિર્માણ પર કેન્દ્રિત છે.
ભૌતિક ગ્રામીણ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને મજબૂત કરવા ઉપરાંત, IVDP સંસ્થાગત વિકાસ અને છેવાડાની વ્યક્તિ સુધી સેવાઓની અસરકારક પહોંચ સુધારવા પર ખાસ ભાર મૂકે છે. ઉત્તર પ્રદેશના શ્રાવસ્તી અને બલરામપુર જેવા મહત્વાકાંક્ષી જિલ્લાઓમાં વન-વિન્ડો સેન્ટરોની સ્થાપનાથી સરકારી યોજનાઓની પહોંચમાં સુધારો થયો છે અને અધિકારો વિશે જાગૃતિ વધી છે. ઈ-દોસ્ત જેવી પહેલો મહારાષ્ટ્રના ગ્રામ્ય સમુદાયોને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ સુધી પહોંચ મેળવવામાં સશક્ત બનાવી રહી છે, જેના કારણે રોજગારની તકો સર્જાઈ રહી છે અને અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં ડિજિટલ અંતર ઘટાડવામાં મદદ મળી રહી છે.
