તંત્રીની કલમે….
ગુજરાતની સ્થાનિક સ્વરાજ્યની ચૂંટણીના ૨૦૨૬ના પરિણામોએ રાજ્યના રાજકીય ઇતિહાસમાં એક નવું પ્રકરણ આલેખ્યું છે. ૧૫ મહાનગરપાલિકાઓ, ૮૪ નગરપાલિકાઓ, ૩૪ જિલ્લા પંચાયતો અને ૨૬૦ તાલુકા પંચાયતોના જંગમાં ભારતીય જનતા પાર્ટીએ જે રીતે ‘ક્લીન સ્વીપ’ કર્યું છે, તેણે સાબિત કરી દીધું છે કે ગુજરાતમાં કેસરીયો રંગ માત્ર રાજકીય પસંદગી નથી પણ એક અતૂટ પરંપરા બની ચૂક્યો છે. આ વિજય માત્ર આંકડાઓની માયાજાળ નથી, પરંતુ શાસક પક્ષની સંગઠન શક્તિ, સુદ્રઢ વ્યૂહરચના અને વિપક્ષની વ્યૂહાત્મક નિષ્ફળતાનું પ્રતિબિંબ છે. અમદાવાદ, સુરત, વડોદરા અને રાજકોટ જેવા મુખ્ય શહેરોમાં ભાજપે જે પ્રકારની બહુમતી મેળવી છે, તે વિરોધ પક્ષો માટે માત્ર હાર નથી પણ અસ્તિત્વનો ખતરો છે.
અમદાવાદ મહાનગરપાલિકામાં ૧૯૨ બેઠકોમાંથી ૧૬૦ જેટલી બેઠકો પર ભાજપનો વિજય એ વાતની સાક્ષી પૂરે છે કે શહેરી મતદારો વિકાસના એજન્ડા સાથે મક્કમતાથી ઊભા છે. સૌથી વધુ ચોંકાવનારા પરિણામો સુરતમાં જોવા મળ્યા, જ્યાં ૨૦૨૧માં આમ આદમી પાર્ટીએ ૨૭ બેઠકો જીતીને ભાજપને પડકાર ફેંક્યો હતો, પરંતુ આ વખતે ભાજપે ૧૨૦માંથી ૧૧૫ બેઠકો પર કબ્જો જમાવીને આપનાં સૂપડાં સાફ કરી દીધાં છે. સુરતમાં વિરોધ પક્ષના નેતા સહિતના દિગ્ગજોની હાર એ દર્શાવે છે કે જનતાએ ત્રીજા વિકલ્પને હાલ પૂરતો નકારી કાઢ્યો છે. વડોદરા અને રાજકોટમાં પણ વિપક્ષો માત્ર હાજરી પૂરતા મર્યાદિત રહ્યા છે, જ્યારે ભાજપે પોતાનો ગઢ વધુ અભેદ બનાવ્યો છે.
આ ચૂંટણીની એક સૌથી નોંધપાત્ર બાબત એ રહી કે ૭૦૦થી વધુ બેઠકો પર ભાજપના ઉમેદવારો બિનહરીફ ચૂંટાયા છે. લોકશાહીમાં આ એક દુર્લભ ઘટના છે, જે બે પાસાંઓ રજૂ કરે છે. એક તરફ ભાજપ તેને પોતાની લોકપ્રિયતા અને જનતાનો અતૂટ ભરોસો ગણાવે છે, તો બીજી તરફ રાજકીય વિશ્લેષકો તેને વિપક્ષની સંગઠનાત્મક નબળાઈ તરીકે જુએ છે. જ્યારે વિરોધ પક્ષ પાસે ઉમેદવાર ઊભા રાખવા જેટલી પણ ક્ષમતા ન હોય, ત્યારે લોકશાહીના પાયાના સ્તરે સ્પર્ધાનો અભાવ જોવા મળે છે, જે લાંબે ગાળે સંસદીય તંદુરસ્તી માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે. પોરબંદર-છાયા જેવી નગરપાલિકાઓમાં ભાજપની તમામ ૫૨ બેઠકો પર જીત એ વિરોધ પક્ષ માટે ‘ ઝીરો આઉટ’ જેવી સ્થિતિ છે.
ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં પણ ભાજપે જે રીતે પ્રદર્શન કર્યું છે તે કોંગ્રેસ માટે ચિંતાનો વિષય છે. પરંપરાગત રીતે કોંગ્રેસ ગ્રામીણ ગુજરાતમાં મજબૂત ગણાતી હતી, પરંતુ ૩૪માંથી ૩૩ જિલ્લા પંચાયતોમાં ભાજપનો ભવ્ય વિજય એ સૂચવે છે કે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારની કલ્યાણકારી યોજનાઓ છેવાડાના માનવી સુધી પહોંચી છે. પંચાયતી રાજમાં ભાજપનું આ વર્ચસ્વ આવનારી વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ માટે પણ માર્ગ મોકળો કરે છે. કોંગ્રેસનું નેતૃત્વ અને કાર્યકરોમાં જોવા મળતી નિરુત્સાહ અને જૂથબંધીના કારણે ગ્રામીણ જનતાનો વિશ્વાસ આ પક્ષ પરથી ઉઠી રહ્યો હોય તેવું સ્પષ્ટ જણાય છે.
આ પ્રચંડ જનાદેશ પાછળ ભાજપની પેજ સમિતિનું માળખું અને માઈક્રો-લેવલ પ્લાનિંગ જવાબદાર છે. જ્યારે વિપક્ષ માત્ર સોશિયલ મીડિયા કે છેલ્લી ઘડીના પ્રચાર પર નિર્ભર રહે છે, ત્યારે ભાજપનું સંગઠન વર્ષભર લોકોની વચ્ચે રહીને કાર્યરત રહે છે. જોકે, આ પ્રચંડ બહુમતી સાથે ભાજપ પર જવાબદારીનો મોટો બોજ પણ આવ્યો છે. મોંઘવારી, બેરોજગારી અને સ્થાનિક પ્રશ્નોના નિરાકરણ માટે જનતાએ તેમને આટલો મોટો સ્કોર આપ્યો છે, ત્યારે શાસક પક્ષે સત્તાના અહંકારમાં આવ્યા વગર લોકસેવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું પડશે.
ગુજરાતની આ સ્થાનિક ચૂંટણીઓએ વિપક્ષોને બહુ મોટો પાઠ ભણાવ્યો છે. કોંગ્રેસ અને આમ આદમી પાર્ટીએ હવે એ સમજવાની જરૂર છે કે માત્ર ભાજપનો વિરોધ કરવાથી સત્તા મેળવી શકાતી નથી, પરંતુ લોકોની વચ્ચે જઈને તેમનો વિશ્વાસ જીતવો અનિવાર્ય છે. લોકશાહીના રથમાં મજબૂત વિપક્ષ એ એક અનિવાર્ય પૈડું છે, અને જો તે નબળું પડશે તો સત્તાનું સંતુલન બગડી શકે છે. ભાજપ માટે આ જીત ઉજવણીનો પ્રસંગ છે, તો વિપક્ષ માટે આત્મમંથન અને અસ્તિત્વ ટકાવવા માટે નવી રણનીતિ ઘડવાનો સમય છે.
નરેન્દ્ર જોષી
