કિશન સન્મુખદાસ ભવનાની
(એલએલબી, એલએલએમ સીએ
(એટીસી)
શ્રીનગર, ગોંદીયા
વૈશ્વિક સ્તરે સૌથી મોટા લોકશાહી ભારતમાં, કેન્દ્રીય નાણામંત્રીએ ગુરુવાર, ૨૯ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૬ ના રોજ સંસદના બજેટ સત્ર દરમિયાન આર્થિક સર્વે રજૂ કર્યો. તે બજેટ પહેલાં રજૂ કરાયેલ એક સરકારી દસ્તાવેજ છે. આર્થિક સર્વે દેશની આર્થિક પરિસ્થિતિ, પડકારો અને ભવિષ્યની દિશાનું વિગતવાર મૂલ્યાંકન પ્રદાન કરે છે. તેમાં વૃદ્ધિ, ફુગાવો, બેરોજગારી, વેપાર અને અન્ય પરિબળોના અંદાજો શામેલ છે. નાણાકીય સ્વાસ્થ્ય વિશેની માહિતી પણ પૂરી પાડવામાં આવે છે; આ અહેવાલ કેન્દ્રીય નાણાં મંત્રાલયની ટીમ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. હવે, બજેટ ૧ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૬ ના રોજ રજૂ કરવામાં આવશે, જે ફક્ત વૈશ્વિક સ્તરે નાણાકીય દસ્તાવેજ નથી, પરંતુ દેશની આર્થિક વિચારસરણી, સામાજિક પ્રાથમિકતાઓ અને વૈશ્વિક ભૂમિકાને વ્યાખ્યાયિત કરતું નીતિ જાહેરનામું છે. વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ માટેનું કેન્દ્રીય બજેટ આ સંદર્ભમાં ઐતિહાસિક મહત્વ ધરાવે છે, કારણ કે તે ફક્ત નવા નાણાકીય વર્ષની શરૂઆત જ નહીં, પરંતુ ભારતના આવકવેરા માળખામાં સૌથી મોટા કાનૂની પરિવર્તન પહેલાંનું છેલ્લું પૂર્ણ બજેટ પણ હશે. આ જ કારણ છે કે સંસદથી લઈને શેરબજાર સુધી, કરદાતાઓથી લઈને ઉદ્યોગ સુધી, અને ભારતથી લઈને વૈશ્વિક રોકાણકારો સુધી, દરેક વ્યક્તિ આ બજેટ પર નજર રાખી રહી છે. હું, એડવોકેટ કિશન સન્મુખદાસ ભવનાની, ગોંદિયા,મહારાષ્ટ્ર, તમને જણાવું છું કે વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ માટેનું બજેટ ઔપચારિક રીતે સંસદના બજેટ સત્ર સાથે શરૂ થશે, જે ૨૮ જાન્યુઆરીથી ૧૩ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૬ ના રોજ શરૂ થયું હતું. આ સત્રને બે તબક્કામાં વહેંચવામાં આવશે, બીજો તબક્કો ૯ માર્ચથી ૨ એપ્રિલ સુધી ચાલશે. આ વિસ્તૃત સત્રનો હેતુ ફક્ત બજેટ પસાર કરવાનો જ નથી, પરંતુ સંબંધિત નીતિઓ, સુધારાઓ અને કાયદાકીય પાસાઓ પર વ્યાપક ચર્ચા સુનિશ્ચિત કરવાનો પણ છે. લોકશાહીમાં, બજેટ સત્ર સરકાર અને સંસદ બંને માટે જવાબદારી અને પારદર્શિતાનો પુરાવો આપે છે. કેન્દ્રીય નાણાં પ્રધાન નિર્મલા સીતારમણ ૧ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૬ ના રોજ
લોકસભામાં નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ માટે સામાન્ય બજેટ રજૂ કરશે. આ ક્ષણ એટલા માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે તે બીજું બજેટ હશે, જેમાં તેમની પાસેથી માત્ર નાણાકીય શિસ્ત જ નહીં પરંતુ મધ્યમ વર્ગ, કામદાર વર્ગ, ખેડૂતો, સ્ટાર્ટઅપ્સ અને ઉદ્યોગ વચ્ચે સંતુલન જાળવવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે. ભારત જેવી ઉભરતી અર્થવ્યવસ્થામાં, દરેક બજેટ જોગવાઈ સ્થાનિક માંગ, રોકાણ વાતાવરણ અને વૈશ્વિક વિશ્વાસ પર સીધી અસર કરે છે.
મિત્રો, જો આપણે કરદાતાઓની અપેક્ષાઓ ધ્યાનમાં લઈએઃ બજેટનું સૌથી સંવેદનશીલ પાસું, જો સમાજનો એક વર્ગ દરેક બજેટમાં નાણામંત્રીના ભાષણ પર સૌથી વધુ નજર રાખે છે, તો તે કરદાતાઓ છે, ખાસ કરીને મધ્યમ વર્ગ અને કામદાર વર્ગ. ફુગાવા, શિક્ષણ, આરોગ્ય, આવાસ અને નિવૃત્તિના વધતા ખર્ચ વચ્ચે, આ વર્ગ લાંબા સમયથી એવું અનુભવે છે કે તેઓ આર્થિક વિકાસનો સૌથી મોટો બોજ ઉઠાવે છે. તેથી, બજેટ ૨૦૨૬-૨૭ માં આવકવેરાની જાહેરાતો ફક્ત નાણાકીય જ નહીં પણ સામાજિકરાજકીય સંદેશાઓ પણ વહન કરશે.
મિત્રો, જો આપણે કરદાતાઓની અપેક્ષાઓ ધ્યાનમાં લઈએઃ બજેટનું સૌથી સંવેદનશીલ પાસું, જો સમાજનો એક વર્ગ દરેક બજેટમાં નાણામંત્રીના ભાષણ પર સૌથી વધુ નજર રાખે છે, તોતે કરદાતાઓ છે, ખાસ કરીને મધ્યમ વર્ગ અને કામદાર વર્ગ. ફુગાવા, શિક્ષણ, આરોગ્ય, આવાસ અને નિવૃત્તિના વધતા ખર્ચ વચ્ચે, આ વર્ગ લાંબા સમયથી એવું અનુભવે છે કે તેઓ આર્થિક વિકાસનો સૌથી મોટો બોજ ઉઠાવે છે. તેથી, બજેટ ૨૦૨૬-૨૭ માં આવકવેરાની જાહેરાતો ફક્ત નાણાકીય જ નહીં પણ સામાજિકરાજકીય સંદેશાઓ પણ વહન કરશે. મિત્રો, જો આપણે શેરબજારની તૈયારીઃ બજેટ અને રોકાણકારો વચ્ચેના સંબંધને ધ્યાનમાં લઈએ, તો બજેટ ૨૦૨૬-૨૭ ની અસર ફક્ત સામાન્ય નાગરિકો સુધી મર્યાદિત રહેશે નહીં, પરંતુ શેરબજાર અને મૂડી બજારો પર પણ સીધીઅસર કરશે. સ્ટોક એક્સચેન્જોએ સૂચવ્યું છે કે જો બજેટ રવિવાર, ૧ ફેબ્રુઆરીના રોજ રજૂ કરવામાં આવે છે, તો તે દિવસે એક ખાસ ટ્રેડિંગ સત્ર યોજાશે. આ વ્યવસ્થા દર્શાવે છે કે બજાર બજેટની જાહેરાતોને કેટલી ગંભીરતાથી લે છે. કર સુધારા, મૂડી લાભ કર, ્ડ્ઢજી નિયમો અને રોકાણ પ્રોત્સાહનો જેવી જોગવાઈઓ બજારની દિશા નક્કી કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.મિત્રો, જો આપણે નવા આવકવેરા કાયદા ૨૦૨૫ ને એક યુગનો અંત અને બીજા યુગની શરૂઆત તરીકે
ગણીએ, તો કેન્દ્રીય બજેટ ૨૦૨૬-૨૭ ને ઐતિહાસિક બનાવતું સૌથી મોટું પરિબળ એ છે કે તે ૬૦ વર્ષ જૂના આવકવેરા કાયદાના અંત પહેલાનું છેલ્લું પૂર્ણ બજેટ હશે. સરકાર ૧ એપ્રિલ, ૨૦૨૬ થી નવો આવકવેરા કાયદો ૨૦૨૫ લાગુ કરશે, જે હાલના જટિલ, વિવાદાસ્પદ અને વારંવાર સુધારેલા કાયદાને બદલશે. આવી સ્થિતિમાં, બજેટ ૨૦૨૬-૨૭ ફક્ત વર્તમાન નાણાકીય જરૂરિયાતોને જ દસ્તાવેજીકૃત કરશે નહીં પરંતુ ભવિષ્યની કર પ્રણાલીનો પાયો પણ નાખશે.મિત્રો, જો આપણે કરદાતાઓની પાંચ સૌથી મોટી અપેક્ષાઓ પર વિચાર કરીએઃ શું મધ્યમ વર્ગનું નસીબ બદલાશે? આ સમજવા માટે, આપણે વિચારી શકીએ છીએઃ (૧) કલમ ૮૦ ક અને ૮૦ડ્ઢ મર્યાદામાં વધારોઃ બચત અને સુરક્ષાનો પ્રશ્ન – ફુગાવા, આવક સ્તર અને જીવનશૈલી ખર્ચમાં નોંધપાત્ર વધારો થવા છતાં, કલમ ૮૦ઝ્ર હેઠળ ?૧.૫ લાખની કર મુક્તિ મર્યાદા વર્ષોથી યથાવત રહી છે. તેવી જ રીતે, કલમ ૮૦ડ્ઢ હેઠળ આરોગ્ય વીમા મુક્તિ વર્તમાન તબીબી ખર્ચની તુલનામાં અપૂરતી લાગે છે. કરદાતાઓની એક મુખ્ય માંગ એ છે કે લાંબા ગાળાની બચત, વીમા કવરેજ અને સામાજિક સુરક્ષાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે આ મર્યાદાઓને વાસ્તવિક સ્તરે વધારવામાં આવે. (૨) લાંબા ગાળાના મૂડી લાભ કરમાં રાહતઃ રોકાણ સંસ્કૃતિને પ્રોત્સાહન – ભારત સરકાર રોકાણ- સંચાલિત અર્થતંત્રને પ્રોત્સાહન આપવા માંગે છે, પરંતુ વર્તમાન લાંબા ગાળાના મૂડી લાભ કર માળખું ઘણા રોકાણકારોને નિરાશ કરે છે. કરદાતાઓ અપેક્ષા રાખે છે કે કાં તો આવક મર્યાદા વધારવામાં આવશે અથવા નાના અને મધ્યમ રોકાણકારોને વધારાની રાહત આપવામાં આવશે. આ સ્થાનિક રોકાણ, છૂટક ભાગીદારીને વેગ આપી શકે છે અને મૂડી બજારોને વધુ ગાઢ બનાવી શકે છે, જે વૈશ્વિક રોકાણકારો માટે પણ સકારાત્મક સંકેત હશે. (૩) ટીડીએસ થ્રેશોલ્ડમાં વધારોઃ રોકડ પ્રવાહ અને પાલનમાં સરળતા – ટીડીએસ (ટેક્સ ડિડક્ટેડ એટ સોર્સ) સિસ્ટમનો હેતુ કર વસૂલાતને સરળ બનાવવાનો છે, પરંતુ ખૂબ ઓછી થ્રેશોલ્ડ ઘણીવાર બિનજરૂરી પાલન બોજ બનાવે છે. વરિષ્ઠ નાગરિકો, ફ્રીલાન્સર્સ અને નાના કરદાતાઓ માંગ કરી રહ્યા છે કે રોકડ પ્રવાહમાં સુધારો કરવા અને રિફંડઆધારિત કર પ્રણાલી પર નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે વિવિધ શ્રેણીઓમાં ટીડીએસ થ્રેશોલ્ડ વધારવામાં આવે. (૪) નવા આવકવેરા કાયદામાં સરળ માળખુંઃ જટિલતામાંથી મુક્તિ – આવકવેરા અધિનિયમ ૨૦૨૫ થી સૌથી મોટી અપેક્ષા એ છે કે તે સરળ, સ્પષ્ટ અને વિવાદમુક્ત રહેશે. બજેટ ૨૦૨૬-૨૭ માં, સરકાર આ નવા કાયદાનું માળખું ઓછા વિભાગો, સરળ ભાષા, ડિજિટલ- મૈત્રીપૂર્ણ પાલન અને ન્યૂનતમ અર્થઘટન વિવાદો જેવા સ્પષ્ટ સંકેતો દ્વારા રજૂ કરે તેવી અપેક્ષા છે. આ સુધારાથી ભારતની વ્યવસાય કરવાની સરળતા રેન્કિંગ અને વૈશ્વિક કર છબી પણ મજબૂત બનશે.(૫)વિવાદ નિવારણ અને કર આતંકવાદથી મુક્તિ – તાજેતરના વર્ષોમાં, સરકારે ’કર આતંકવાદ’ ની વિભાવનાને નાબૂદ કરવા માટે ઘણા પગલાં લીધા છે, પરંતુ પાયાના સ્તરે, લાંબા સમયથી ચાલતા વિવાદો, અપીલો અને મુકદ્દમા કરદાતાઓ માટે ચિંતાનો વિષય રહ્યા છે. બજેટ ૨૦૨૬- ૨૭ ઝડપી, પારદર્શક અને ટેકનોલોજીઆધારિત વિવાદ નિવારણ પદ્ધતિને વધુ મજબૂત બનાવવાની અપેક્ષા છે.જો આપણે આ બજેટને બે ખૂણાથી ધ્યાનમાં લઈએઃ મધ્યમ વર્ગ અને શેરબજારકેન્દ્રિત, તોઃ
(૧) મધ્યમ વર્ગ-કેન્દ્રિત આવક, બચત અને જીવનધોરણ માપદંડ – બજેટ ૨૦૨૬-૨૭ મધ્યમ વર્ગ માટે મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે તે નવા આવકવેરા કાયદા પહેલાનું છેલ્લું પૂર્ણ બજેટ છે. પગારદાર અને મધ્યમ આવક ધરાવતા જૂથોની પ્રાથમિક અપેક્ષા એ છે કે આવકવેરા માળખું વધતી જતી ફુગાવા, શિક્ષણ અને આરોગ્ય ખર્ચ અને નિવૃત્તિની જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને વાસ્તવિક
રાહત પૂરી પાડે છે. ખાસ કરીને, કલમ ૮૦સી અને ૮૦ડીની મર્યાદામાં વધારો માત્ર મધ્યમ વર્ગ માટે કર લાભ જ નહીં, પરંતુ નાણાકીય સુરક્ષાનું સાધન માનવામાં આવી રહ્યો છે. જો બજેટમાં કર મુક્તિ અથવા ટેક્સ સ્લેબમાં સંતુલિત સુધારાનો સમાવેશ થાય છે, તો તેની સીધી અસર સ્થાનિક વપરાશ પર પડશે. ઓટો, હાઉસિંગ, ગ્રાહક માલ અને સેવાઓ – આ બધા ક્ષેત્રો મધ્યમ વર્ગની નિકાલજોગ આવક પર આધાર રાખે છે. તેથી, બજેટ ૨૦૨૬-૨૭ મધ્યમ વર્ગ માટેના પ્રશ્નનો જવાબ આપશેઃ શું સરકાર તેને ફક્ત “કર આધાર” તરીકે જુએ છે કે આર્થિક વિકાસના એન્જિન તરીકે.
(૨) શેરબજાર પર ધ્યાન કેન્દ્રિત – આત્મવિશ્વાસ, સ્થિરતા અને લાંબા ગાળાના સંકેતો – શેરબજાર માટે, બજેટ ૨૦૨૬-૨૭ ટૂંકા ગાળાના વધઘટ કરતાં નીતિ દિશા અને કર સ્થિરતાનો દસ્તાવેજ છે. રોકાણકારોની પ્રાથમિક અપેક્ષા એ છે કે મૂડી લાભ કર, ્ડ્ઢજી અને કોર્પોરેટ ટેક્સ સંબંધિત સંકેતો સ્પષ્ટ અને અનુમાનિત હોવા જોઈએ. કર અનિશ્ચિતતા બજારને નબળી પાડે છે, જ્યારે સ્થિરતા લાંબા ગાળાના રોકાણને આકર્ષે છે.જો બજેટ નાણાકીય શિસ્તની સાથે મૂડીખર્ચ અને માળખાગત ખર્ચને
પ્રાથમિકતા આપે છે, તો તે મૂડીખર્ચ, બેંકિંગ અને ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રો માટે સકારાત્મક ટ્રિગર હશે. વધુમાં, નવા આવકવેરા કાયદા ૨૦૨૫ અંગેનો સ્પષ્ટ રોડમેપ શેરબજારને સંકેત આપશે કે ભારતના મૂડી બજારો નિયમો-આધારિત અને રોકાણ-મૈત્રીપૂર્ણ દિશામાં આગળ વધી રહ્યા છે.
મિત્રો, જો આપણે વૈશ્વિક ચિત્ર પર નજર કરીએ તો, ભારત આજે વિશ્વની સૌથી ઝડપથી વિકસતી મુખ્ય અર્થવ્યવસ્થાઓમાંની એક છે. પરિણામે, બજેટ ૨૦૨૬-૨૭ ફક્ત સ્થાનિક નીતિ દસ્તાવેજ જ નહીં પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય બહુપક્ષીય સંસ્થાઓ માટે એક માપદંડ પણ બનશે. કર સુધારા, કાનૂની સ્થિરતા અને નીતિ સ્પષ્ટતા ચીન પછી વિશ્વસનીય રોકાણ સ્થળ તરીકે ભારતની સ્થિતિને વધુ મજબૂત બનાવી શકે છે.
તેથી, જો આપણે ઉપરોક્ત બાબતોની તપાસ અને સારાંશ આપીએ, તો આપણને મળશે કે “એક બજેટ, ઘણી અપેક્ષાઓ, એક ઐતિહાસિક વળાંક.” બજેટ ૨૦૨૬-૨૭ એ કોઈ સામાન્ય વાર્ષિક બજેટ નથી. તે જૂના કર યુગથી નવા કર યુગમાં સંક્રમણના થ્રેશોલ્ડ પર ઉભું છે. તે મધ્યમ વર્ગની લાંબા સમયથ ચાલતી અપેક્ષાઓ, રોકાણકારોની આકાંક્ષાઓ અને સરકારની સુધારાવાદી છબીનું પરીક્ષણ કરશે. જો આ બજેટ સંતુલિત, સ્વપ્નદ્રષ્ટા અને સંવેદનશીલ હોય, તો તે ભારતની આર્થિક યાત્રામાં એક નિર્ણાયક સીમાચિહ્નરૂપ સાબિત થઈ શકે છે.
