કાંતિલાલ માંડોત
સુરત
મો ૯૯૭૪૯ ૪૦૩૨૪-૮૯૫૫૯ ૫૦૩૩૫
બિહારના રાજકારણમાં આરોપ-પ્રત્યારોપ કોઈ નવી વાત નથી. જેમ જેમ ચૂંટણી નજીક આવે છે તેમ તેમ રાજકીય પક્ષો વચ્ચે મૌખિક ક્રોધ અને વ્યક્તિગત હુમલાઓ તીવ્ર બને છે. તાજેતરમાં, વિપક્ષના નેતા તેજસ્વી યાદવે મુખ્યમંત્રી સમ્રાટ ચૌધરીને અભણ મુખ્યમંત્રી ગણાવ્યા હતા અને ભૂતપૂર્વ મુખ્યમંત્રી નીતિશ કુમારને “ભ્રષ્ટાચારના ભીષ્મ પિતામહ” કહ્યા હતા. તેમણે રાજ્ય સરકાર પર ભ્રષ્ટાચાર, નાણાકીય ગેરવહીવટ અને ટેન્ડર પ્રક્રિયામાં અનિયમિતતાના ગંભીર આરોપો પણ લગાવ્યા હતા.
લોકશાહીમાં, વિપક્ષની જવાબદારી સરકારને પ્રશ્ન ઉઠાવવાની અને જાહેર મુદ્દાઓ ઉઠાવવાની છે. જો કે, જ્યારે ટીકા વ્યક્તિગત કટાક્ષ અને અપશબ્દોનું સ્વરૂપ લે છે, ત્યારે તેની ગંભીરતા ઓછી થાય છે અને રાજકીય ચર્ચાનું સ્તર પણ ઘટે છે. તેજસ્વી યાદવે સરકાર સમક્ષ
અનેક પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા અને દાવો કર્યો કે બિહારમાં ભ્રષ્ટાચારને રક્ષણ આપવામાં આવી રહ્યું છે. તેમણે કહ્યું કે ઉચ્ચ કક્ષાના અધિકારીઓને રક્ષણ આપવામાં આવે છે જ્યારે નીચલા સ્તરના અધિકારીઓ સામેના કેસોને દબાવી દેવામાં આવે છે. તેમણે નાણાકીય પરિસ્થિતિ અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરતા કહ્યું કે રાજ્યને તેના આકસ્મિક ભંડોળમાંથી મોટી રકમ પાછી ખેંચવી પડી છે, જે આર્થિક નબળાઈ દર્શાવે છે. જો વિપક્ષ પાસે આ આરોપોને સમર્થન આપવા માટે તથ્યો અને પુરાવા હોય, તો તેમણે તેમને લોકશાહી સંસ્થાઓ અને જનતા સમક્ષ રજૂ કરવા જોઈએ જેથી નિષ્પક્ષ તપાસ થઈ શકે. લોકશાહીમાં જવાબદારી જરૂરી છે, અને સરકારે આવા આરોપોનો સ્પષ્ટ જવાબ પણ આપવો જોઈએ.
જો કે, પ્રશ્ન એ પણ ઊભો થાય છે કે શું આરોપો લગાવનારા નેતાઓએ પોતાના રાજકીય અને પારિવારિક ઇતિહાસને પણ ધ્યાનમાં ન લેવો જોઈએ? રાષ્ટ્રીય જનતા દળ અને તેના ટોચના નેતૃત્વએ વર્ષોથી ભ્રષ્ટાચારના અસંખ્ય આરોપોનો સામનો કર્યો છે. પક્ષના વડા લાલુ પ્રસાદ યાદવને ચારા કૌભાંડના કેસોમાં દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યા છે અને જેલની સજા ભોગવવી પડી છે. વધુમાં, નોકરી માટે જમીન કેસમાં પણ કાનૂની કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવી છે. તેથી, જ્યારે વિપક્ષ ભ્રષ્ટાચારના મુદ્દાઓ પર સરકાર પર હુમલો કરે છે, ત્યારે જનતા સ્વાભાવિક રીતે પૂછે છે કે શું રાજકીય પક્ષ પોતે સંપૂર્ણપણે નિર્દોષ છે.
તેજસ્વી યાદવે પોતે લાંબા સમયથી કહ્યું છે કે તેમની સામેના આરોપો રાજકીય રીતે પ્રેરિત છે, અને કોર્ટનો અંતિમ નિર્ણય છે. તે તેમનો અધિકાર છે. જો કે, આ જ સિદ્ધાંત અન્ય રાજકીય વિરોધીઓ પર લાગુ થવો જોઈએ. જો સરકાર સામે આરોપો લગાવવામાં આવે છે, તો નિષ્પક્ષ તપાસની માંગ કરી શકાય છે. તેવી જ રીતે, પોતાના પરના આરોપો અંગે જાહેર જીવનમાં સંયમ અને પારદર્શિતા જરૂરી છે. ફક્ત બીજા પક્ષને ટ્રાયલ પર લાવવાથી આપમેળે નૈતિક લાભ મળતો નથી.
મુખ્યમંત્રી સમ્રાટ ચૌધરીના શિક્ષણ અથવા વ્યક્તિત્વ પર ટિપ્પણી કરવી એ સ્વસ્થ લોકશાહી પરંપરાઓ અનુસાર વિચારી શકાય નહીં. કોઈપણ જનપ્રતિનિધિનું મૂલ્યાંકન તેમના કાર્યો, નીતિઓ અને વહીવટી ક્ષમતાઓના આધારે થવું જોઈએ, અપમાનજનક ઉપનામોના આધારે નહીં. લોકશાહીમાં, જનતા અંતિમ મધ્યસ્થી હોય છે, અને તેઓ ચૂંટણી દ્વારા કોણ નેતૃત્વ માટે લાયક છે તે નક્કી કરે છે. વ્યક્તિગત નિંદા રાજકીય ચર્ચાના સ્તરને ઘટાડે છે, વાસ્તવિક મુદ્દાઓને પાછળ છોડી દે છે.
બિહાર જેવું રાજ્ય આજે રોજગાર, શિક્ષણ, આરોગ્ય, માળખાગત સુવિધા, રોકાણ, કૃષિ અને કાયદો અને વ્યવસ્થા સહિતના અનેક પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે. જનતા ઇચ્છે છે કે રાજકીય પક્ષો આ મુદ્દાઓ પર ગંભીર ચર્ચા કરે અને ઉકેલો આપે. જો રાજકીય ચર્ચા ફક્ત પરસ્પર આરોપો અને કઠોર ભાષા સુધી મર્યાદિત હોય, તો જનતા સૌથી વધુ પીડાશે. લોકશાહીમાં, વિપક્ષ જેટલો મજબૂત હોય છે, તેટલી જ સરકાર વધુ જવાબદાર બને છે. જોકે, વિપક્ષની વિશ્વસનીયતા તેના આચરણ અને ભાષા દ્વારા પણ નક્કી થાય છે.
એ પણ સાચું છે કે ભ્રષ્ટાચાર કોઈ એક પક્ષ સુધી મર્યાદિત સમસ્યા નથી. વિવિધ પક્ષોના નેતાઓ પર સમયાંતરે આરોપ મૂકવામાં આવ્યા છે, અને ઘણા કિસ્સાઓમાં તપાસ અને ન્યાયિક કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવી છે. તેથી, કોઈપણ પક્ષે પોતાને સંપૂર્ણપણે સ્વચ્છ જાહેર કરતા પહેલા આત્મનિરીક્ષણ કરવું જોઈએ. જનતા હવે ફક્ત ભાષણોથી સંતુષ્ટ નથી; તે ભૂતકાળ, વર્તમાન અને નેતાઓના વર્તનનું મૂલ્યાંકન કરે છે.
રાજકારણમાં ગૌરવ અને સંયમનું ખૂબ મહત્વ છે. કઠોર ભાષા થોડા સમય માટે હેડલાઇન્સ મેળવી શકે છે, પરંતુ તે વિશ્વાસ અને આદર ઉત્પન્ન કરતી નથી. જનતા એવા નેતાઓને પસંદ કરે છે જે તથ્યો પર આધારિત બોલે છે, તેમના વિરોધીઓની ટીકા કરે છે, પરંતુ વ્યક્તિગત અપમાન ટાળે છે. લોકશાહીની શક્તિ વાતચીતમાં રહેલી છે, મુકાબલામાં નહીં. જો રાજકીય પક્ષો એકબીજા સામે ગંભીર આરોપો લગાવે છે, તો તેમણે પુરાવા સાથે રજૂ કરવા જોઈએ અને તપાસ પ્રક્રિયા પર વિશ્વાસ રાખવો જોઈએ.
બિહારના લોકો હવે એવી રાજનીતિની અપેક્ષા રાખે છે જેમાં વિકાસ, સુશાસન, પારદર્શિતા અને જવાબદારી સૌથી મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ હોય. વ્યક્તિગત ટિપ્પણીઓ અને કઠોર શબ્દો રાજકીય વાતાવરણને વધુ ઝેરી બનાવે છે. તેજસ્વી યાદવ હોય કે અન્ય કોઈ પક્ષના નેતા, દરેક વ્યક્તિએ સમજવું જોઈએ કે જનતા માત્ર આરોપો જ નહીં પણ આચરણ પણ જુએ છે. તેથી, બીજા પર આંગળી ચીંધતા પહેલા, આત્મનિરીક્ષણ કરવું પણ એટલું જ મહત્વપૂર્ણ છે. આ લોકશાહી શિષ્ટાચાર છે અને સ્વસ્થ રાજકારણની ઓળખ છે.
