તંત્રીની કલમે….
વૈશ્વિકીકરણના વર્તમાન યુગમાં ગેરકાયદેસર સ્થળાંતર અને ઘૂસણખોરીની સમસ્યા માત્ર ભારત પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે એક અત્યંત જટિલ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરનું સંકટ બની ચૂકી છે. આ વિષય માત્ર કાયદો અને વ્યવસ્થા પૂરતો સીમિત ન રહેતા રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા, ભૌગોલિક વસ્તી વિષયક સંતુલન અને દેશના મર્યાદિત સંસાધનોના સંચાલન સાથે સીધો જોડાયેલો છે. આજના સમયમાં જ્યારે વિશ્વના અનેક વિકસિત અને વિકાસશીલ દેશો પોતાના સાર્વભૌમત્વની રક્ષા માટે કડક પગલાં ભરી રહ્યા છે, ત્યારે ભારતમાં આ વિષયને હંમેશાં રાજકીય ચશ્માથી જોવામાં આવે છે તે ચિંતાનો વિષય છે. વાસ્તવમાં, કોઈપણ સક્ષમ રાષ્ટ્ર માટે પોતાની સરહદોની પવિત્રતા જાળવવી અને નાગરિકોના હિતોનું રક્ષણ કરવું એ તેની પ્રાથમિક ફરજ બને છે.
વિશ્વના નકશા પર નજર કરીએ તો સ્પષ્ટ જણાય છે કે કડક સરહદ નિયંત્રણ એ કોઈ એક વિશિષ્ટ વિચારધારાનો એજન્ડા નથી પરંતુ વૈશ્વિક સ્વીકૃત માપદંડ છે. મધ્ય પૂર્વના દેશો જેવા કે પાકિસ્તાન, ઈરાન, તુર્કીએ, જોર્ડન અને સાઉદી અરેબિયાએ સમયાંતરે લાખોની સંખ્યામાં ગેરકાયદેસર વસવાટ કરતા અન્ય દેશોના નાગરિકોને હાંકી કાઢ્યા છે. અમેરિકા અને યુરોપ જેવા પશ્ચિમી દેશો પણ ગેરકાયદેસર પ્રવાસીઓ સામે સખત ન્યાયિક અને વહીવટી કાર્યવાહી કરે છે. આ તમામ દેશો જ્યારે આવા કડક નિર્ણયો લે છે ત્યારે વૈશ્વિક સ્તરે તેને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને સંસાધનોનું આંતરિક પ્રબંધન માનવામાં આવે છે. માનવાધિકારના નામે ત્યાં વહીવટી પ્રક્રિયાઓમાં કોઈ અવરોધ ઊભો કરવામાં આવતો નથી. જો કે, ભારતના સંદર્ભમાં જ્યારે પણ સરહદ પારથી થતી ઘૂસણખોરી રોકવાની કે ગેરકાયદેસર રહેતા લોકોને ચિહ્નિત કરવાની વાત આવે છે, ત્યારે એક વિશિષ્ટ રાજકીય અને સામાજિક વર્ગ દ્વારા તેને સાંપ્રદાયિક કે પક્ષપાતી રંગ આપવાનો પ્રયાસ શરૂ થઈ જાય છે, જે રાષ્ટ્રીય હિત માટે ઘાતક છે.
સત્તાવાર આંકડા અને નિષ્ણાતોના અંદાજો અનુસાર, ભારતમાં ગેરકાયદેસર રીતે વસતા ઘૂસણખોરોની સંખ્યા કરોડોમાં પહોંચી ગઈ છે. આ વસ્તી માત્ર પશ્ચિમ બંગાળ કે આસામ જેવા સરહદી રાજ્યો પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ ઉત્તર પ્રદેશ, બિહાર, કેરળ, કર્ણાટક, તેલંગાણા, મહારાષ્ટ્ર અને રાજધાની દિલ્હી જેવા આંતરિક વિસ્તારોમાં પણ વ્યાપકપણે ફેલાઈ ચૂકી છે. આટલી મોટી સંખ્યામાં વિદેશી નાગરિકોની અનિયંત્રિત ઉપસ્થિતિ દેશના સામાજિક તાણાવાણાને છિન્નભિન્ન કરી શકે છે અને સ્થાનિક વસ્તી વિષયક સંતુલન ખોરવી નાખે છે. સૌથી ગંભીર બાબત એ છે કે ઘણા ઘૂસણખોરોએ સ્થાનિક મિલીભગતથી રેશનકાર્ડ, મતદાર ઓળખપત્ર અને અન્ય સરકારી દસ્તાવેજો પણ મેળવી લીધા છે. તેઓ જમીનો ખરીદી રહ્યા છે, સરકારી યોજનાઓનો અયોગ્ય લાભ લઈ રહ્યા છે અને દેશના કાયદેસરના નાગરિકોના હક અને આજીવિકાના સંસાધનો પડાવી રહ્યા છે.
ગેરકાયદેસર ઘૂસણખોરોને દેશમાંથી બહાર કાઢવાનો માર્ગ અત્યંત પેચીદો અને રાજદ્વારી પડકારોથી ભરેલો છે. પડોશી દેશો ઘણીવાર આ પ્રવાસીઓને પોતાના નાગરિક તરીકે સ્વીકારવાનો જ નકાર કરી દે છે, જેના કારણે ન્યાયિક પ્રક્રિયાઓ લાંબી ખેંચાય છે અને આ લોકો વર્ષો સુધી અટકાયત કેન્દ્રોમાં દેશના ખર્ચે વસે છે. આ પરિસ્થિતિને રોકવા માટે કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલય દ્વારા બાયોમેટ્રિક ડેટા તૈયાર કરવાની અને વસ્તી વિષયક આંકડા પરિવર્તનના મૂળ કારણો તપાસવા માટે ઉચ્ચ સ્તરીય સમિતિની રચના કરવા જેવા કાયદાકીય વહીવટી સુધારાઓ હાથ ધરવામાં આવ્યા છે, જેથી ભવિષ્યમાં આવી ઘૂસણખોરીને કાયમી ધોરણે અટકાવી શકાય. આ પ્રક્રિયા રાષ્ટ્રની સુરક્ષા વ્યવસ્થાને ડિજિટલ યુગમાં સક્ષમ બનાવવાનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે.
લાંબા ગાળાના ઉકેલ માટે દેશના આંતરિક રાજકારણમાં આ વિષય પર વ્યાપક રાષ્ટ્રીય સર્વસંમતિ સાધવી અનિવાર્ય છે. સત્તાધારી પક્ષ અને વિપક્ષ બંનેએ ચૂંટણીલક્ષી વોટબેંકની રાજનીતિથી ઉપર ઉઠીને આ મુદ્દાને માત્ર અને માત્ર દેશહિતના દ્રષ્ટિકોણથી જોવો પડશે. જે સંસાધનો પર ભારતના ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના નાગરિકોનો અધિકાર છે, તે સંસાધનો ગેરકાયદેસર વસાહતીઓ દ્વારા લૂંટાતા રોકવા એ આપણી આર્થિક સ્થિરતા માટે જરૂરી છે. પડોશી દેશો સાથેના રાજદ્વારી સંબંધો સુદ્રઢ રાખીને પણ સરહદો પર લોખંડી બંદોબસ્ત રાખવો અને દેશની અંદર રહેલા ગેરકાયદેસર તત્વોની ઓળખ કરી કાયદાકીય પગલાં ભરવા એ એક સાર્વભૌમ રાષ્ટ્ર તરીકે ભારતની અસ્મિતા માટે અત્યંત આવશ્યક છે.
.
નરેન્દ્ર જોષી
