કિશન સન્મુખદાસ ભવનાની
(એલએલબી, એલએલએમ સીએ (એટીસી)
શ્રીનગર, ગોંદીયા
Email – kishanbhawnani13@gmail.com
ગોંડિયા – વૈશ્વિક સ્તરે, ખાદ્ય ફુગાવો, આબોહવા પરિવર્તન પરિવહન ખર્ચ અને આંતરરાષ્ટ્રીય પુરવઠા શૃંખલાઓમાં અનિશ્ચિતતાએ સરકારો અને વ્યવસાયિક સંગઠનો બંને માટે ચિંતા ઉભી કરી છે. ચોખા અને ખાંડ જેવી રોજિંદા મુખ્ય ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં થતી વધઘટ સામાન્ય પરિવારોના બજેટ પર સીધી અસર કરે છે. હું, ગોંડિયા, મહારાષ્ટ્રના ગોંડિયાના એડવોકેટ કિશન સનમુખદાસ ભવનાની તમને જણાવવા માંગુ છું કે ભારત ૨૩, ૨૪ અને ૨૫ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ ના રોજ નવી દિલ્હીના પ્રગતિ મેદાનમાં ભારત મંડપમ ખાતે ભારત આંતરરાષ્ટ્રીય ચોખા પરિષદ (બીઆઈઆરસી ૨૦૨૬) ની બીજી આવૃત્તિનું આયોજન કરી રહ્યું છે. આ કાર્યક્રમ ફક્ત ચોખા પ્રદર્શન નથી પરંતુ કૃષિ, ખાદ્ય સુરક્ષા, નિકાસ, ટેકનોલોજી, બેંકિંગ, લોજિસ્ટિક્સ અને વૈશ્વિક વેપારનાઆંતરસંબંધને સમજવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ પ્લેટફોર્મ છે. સત્તાવાર કોન્ફરન્સ વેબસાઇટ અનુસાર, તેનો હેતુ ૧૨૦ થી વધુ દેશો અને ૩૦,૦૦૦ થી વધુ ઉપસ્થિતોને ભાગીદારી આકર્ષવાનો છે.
મિત્રો, જો આપણે ચોખાના ફુગાવા વિશે ચર્ચા કરીએઃ ભાવ વધારા પાછળના કારણો શું છે? ભારતમાં ચોખાના ભાવનું વિશ્લેષણ કરતી વખતે, સૌ પ્રથમ એ સમજવું જરૂરી છે કે બધી જાતોના ભાવ એકસરખા નથી. બાસમતી, નિયમિત નોન-બાસમતી, સોના મસુરી, પોની, ફાઇન અને સુપર-ફાઇન ચોખાના ભાવ તેમની ગુણવત્તા, ઉત્પાદન ક્ષેત્ર, માંગ, બ્રાન્ડ, પેકેજિંગ અને પરિવહન ખર્ચ અનુસાર બદલાય છે. દક્ષિણ ભારતના કેટલાક બજારોમાં ૨૫ કિલોગ્રામના ચોખાના ભાવ ?૧,૪૫૦ થી ?૧,૮૫૦-?૨,૦૦૦ અને ચેન્નાઈમાં ચોક્કસ જાતોના ભાવ અંગે બજારના દાવાઓ ઉભરી આવ્યા છે. જો કે, આ આંકડાઓની સ્વતંત્ર સત્તાવાર પુષ્ટિના અભાવે, તેને રાષ્ટ્રવ્યાપી ભાવ વધારો ગણવો જોઈએ નહીં. જો એક થેલીનો ભાવ ?૧,૪૫૦ થી ?૧,૮૫૦ થાય છે, તો વધારો આશરે ૨૭.૬ ટકા જેટલો થાય છે; જો તે ?૨,૦૦૦ હોત, તો તે આશરે ૩૭.૯ ટકા હોત. તેથી, વ્યાપક ભાવ ડેટા વિના કોઈ ચોક્કસ જાત અથવા બજારમાં વધારો રાષ્ટ્રવ્યાપી ચોખાના ભાવમાં ૫૦ ટકાના વધારાનો પુરાવો ગણી શકાય નહીં. ભાવ વધારા પાછળના સંભવિત કારણોમાં પાક ઉત્પાદકતા, ચોમાસા અને વરસાદનું અસમાન વિતરણ, જીવાતોની અસર, તહેવારોની માંગ, સંગ્રહ, પીસવાનો ખર્ચ અને પરિવહનનો સમાવેશ થાય છે. કૃષિ ઉત્પાદનનું મૂલ્યાંકન કરવામાં અલ નીનો જેવી આબોહવાની પરિસ્થિતિઓની સંભવિત અસર પણ મહત્વપૂર્ણ હોઈ શકે છે, પરંતુ ભાવ વધારાને એક જ હવામાન ઘટનાને ચોક્કસ રીતે જવાબદાર ઠેરવવા માટે સત્તાવાર કૃષિ ઉત્પાદન ડેટાની જરૂર છે. તેવી જ રીતે, વાસ્તવિક સ્ટોક, જથ્થાબંધ-છૂટક ભાવ તફાવત અને બજાર અવલોકનોના આધારે સંગ્રહખોરીની શક્યતાની તપાસ કરવી જોઈએ. મીડિયામાં આપવામાં આવેલી માહિતી સૂચવે છે કે સરકાર પાસે આશરે ૩૮ મિલિયન ટન ચોખા છે અને નિર્ધારિત બફર સ્ટોક આશરે ૧૦ મિલિયન ટન છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારની દ્રષ્ટિએ, એવો પણ દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે ભારતીય સફેદ ચોખાની કિંમત આશરે ઇં૩૮૫ પ્રતિ ટન છે, અને વૈશ્વિક કિંમત ઇં૪૨૦ પ્રતિ ટન છે. જો બંને ભાવ સમાન ગુણવત્તા, સમાન વેપાર પરિસ્થિતિઓ અને સમાન સમયગાળા પર આધારિત હોય, તો ભારતીય ભાવ લગભગ ૮.૩ ટકા ઓછો છે. જો કે, વિવિધ જાતો, ગુણવત્તા અને નિકાસ પરિસ્થિતિઓ માટે કિંમતોની સીધી સરખામણી ટાળવી જોઈએ.
મિત્રો, જો આપણે ખાંડના ભાવ અંગેના મોટા નિર્ણયની વાત કરીએ, તો ૧૯ ઓક્ટોબરની ઇથેનોલ નીતિ કેમ મહત્વપૂર્ણ છે? આ સમજવા માટે, ચોખાની સાથે ખાંડ બજાર પણ હાલમાં આર્થિક ચર્ચાના કેન્દ્રમાં છે. ૧૯ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ ના અહેવાલો અનુસાર, કેન્દ્ર સરકારે ૨૦૨૬-૨૭ પુરવઠા વર્ષ માટે તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓની ઇથેનોલ ખરીદીમાં શેરડીના રસ, ખાંડની ચાસણી અને બી-હેવી મોલાસીસમાંથી બનેલા ઇથેનોલનો સમાવેશ ન કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. આનો હેતુ સ્થાનિક ખાંડની ઉપલબ્ધતાને સુરક્ષિત રાખવા અને ભાવ પર દબાણ ઘટાડવાનો છે. આ ફેરફાર એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે નબળા વરસાદ, આગામી પીલાણ સીઝન અને તહેવારોની માંગ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. આ નિર્ણય પાછળનો સરળ આર્થિક તર્ક એ છે કે ઇથેનોલને બદલે ખાંડના ઉત્પાદન માટે શેરડીમાંથી ખાંડ ધરાવતા કાચા માલનો ઉપયોગ કરવાથી સ્થાનિક બજાર માટે ઉપલબ્ધ ખાંડની માત્રામાં વધારો થઈ શકે છે. જો કે, વાસ્તવિક ભાવ ઘટાડો ઉત્પાદન, ખુલતા સ્ટોક, સ્થાનિક વપરાશ, મિલની સંચાલન પરિસ્થિતિઓ અને વિતરણ પર આધાર રાખશે. આ નિર્ણયનો બીજો પાસું ખાંડ મિલો માટે વ્યવસાયિક અસરો છે. ઇથેનોલ ઉત્પાદનમાં રોકાણ કરનાર મિલોએ તેમના કાચા માલના ઉપયોગ અને આવક વ્યૂહરચનાઓ સમાયોજિત કરવી પડી શકે છે. અનાજ આધારિત ઇથેનોલની માંગને પણ અસર થઈ શકે છે, પરંતુ વાસ્તવિક અસર ખરીદી કિંમતો, સરકારી પ્રોત્સાહનો, ઉપલબ્ધ મકાઈ અને ચોખા અને સંબંધિત નીતિઓ પર આધારિત રહેશે. તેથી, આ નિર્ણયને બંને દ્રષ્ટિકોણથી જોવો જોઈએ – ખાંડના ગ્રાહકો માટે સંભવિત રાહત અને મિલો માટે એક નવો વ્યવસાયિક પડકાર. ખાંડના ભાવમાં વધારાને કારણે નબળા ઉત્પાદનનો ભય, ખુલતો સ્ટોક, તહેવારોની માંગ, શેરડીના પિલાણમાં વિલંબ અને ઇથેનોલ માટે કાચા માલનો ઉપયોગ શામેલ હોઈ શકે છે. બીજી બાજુ, સમયસર પિલાણ અને પૂરતી ખાંડની ઉપલબ્ધતા ભાવ દબાણને હળવું કરી શકે છે.
મિત્રો, જો આપણે બીઆઈઆરસી ૨૦૨૬ ભારતના ચોખા ઉદ્યોગની વૈશ્વિક શક્તિને સમજવું જોઈએ, તો ભારત વિશ્વના અગ્રણી ચોખા ઉત્પાદકોમાંનો એક છે અને વૈશ્વિક ચોખા નિકાસમાં પણ અગ્રણી સ્થાન ધરાવે છે. પરિણામે, બીઆઈઆરસી ૨૦૨૬ નું મહત્વ ફક્ત વ્યવસાયિક મીટિંગો સુધી મર્યાદિત નથી. ભારતીય ચોખા નિકાસકારો નવા દેશોના ખરીદદારો સાથે જોડાવા, ગુણવત્તા ધોરણોને સમજવા, બજારોમાં વૈવિધ્ય લાવવા અને લાંબા ગાળાની વ્યવસાયિક ભાગીદારી બનાવવાની તકો મેળવી શકે છે. ઇવેન્ટની સત્તાવાર વેબસાઇટ અનુસાર, આ કોન્ફરન્સ ૨૩-૨૫ ??ઓક્ટોબર દરમિયાન ભારત મંડપમના હોલ ૪ અને ૫ માં યોજાશે. ઇન્ડિયન રાઇસ એક્સપોર્ટર્સ ફેડરેશન આયોજક તરીકે સૂચિબદ્ધ છે,અને એપીઇડીએ પણ સંસ્થાકીય ભાગીદારીમાં સામેલ છે. કોન્ફરન્સમાં નિકાસકારો, આયાતકારો, ચોખાના મિલરો, પ્રોસેસિંગ કંપનીઓ, કૃષિ વૈજ્ઞાનિકો, ટેકનોલોજી પ્રદાતાઓ, સરકારી એજન્સીઓ અને નાણાકીય સંસ્થાઓનો સમાવેશ થાય છે. ઇવેન્ટના પહેલા દિવસે નીતિ, ખાદ્ય સુરક્ષા અને જ્ઞાન પર ચર્ચા થશે; બીજા દિવસે વ્યવસાય આઉટરીચ અને ખરીદનાર-વેચાણકર્તા બેઠકો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનું આયોજન છે; અને ત્રીજા દિવસે નવીનતા, ભાવિ ટેકનોલોજી અને ગ્રાહક-કેન્દ્રિત પ્રવૃત્તિઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવશે. વિગતવાર કાર્યક્રમમાં સત્રોના સમય અને વિષયો ઇવેન્ટના સત્તાવાર એજન્ડા સાથે પુષ્ટિ થયેલ હોવા જોઈએ.
મિત્રો, જો આપણે બી૨બી અને બી૨સી ને ધ્યાનમાં લઈએઃ વ્યવસાય અને ગ્રાહક વચ્ચેની બે મહત્વપૂર્ણ કડીઓ, બી૨બી એટલે વ્યવસાય-થી-વ્યવસાય. તે એક વ્યવસાય અને બીજા વ્યવસાય વચ્ચેના વેપારનો સંદર્ભ આપે છે. ઉદાહરણ તરીકે, કોઈ ભારતીય ચોખા નિકાસકાર વિદેશી આયાતકાર સાથે મોટા ઓર્ડર માટે વાટાઘાટો કરે છે, કોઈ ચોખાની મિલ પેકેજિંગ કંપની સાથે કરાર કરે છે, અથવા કોઈ નિકાસકાર બેંક અથવા લોજિસ્ટિક્સ કંપની સાથે નાણાકીય અને નૂર ગોઠવે છે, આ બધી બી૨બી પ્રવૃત્તિઓ છે. બીઆઈઆરસી જેવી પરિષદોમાં બી૨બી મીટિંગ્સ ખરીદદારો અને વેચાણકર્તાઓને એકબીજાની જરૂરિયાતો, ગુણવત્તા ધોરણો, કિંમતો, ચુકવણીની શરતો, ડિલિવરી સમય અને સંભવિત ઓર્ડરની ચર્ચા કરવાની મંજૂરી આપે છે. આ તેમને નવા બજારો સુધી પહોંચવામાં, વ્યવસાયિક જોખમોને સમજવામાં અને લાંબા ગાળાના કરારો સ્થાપિત કરવામાં મદદ કરી શકે છે. જો કે, મીટિંગ યોજવાથી ઓર્ડર અથવા નિકાસ સોદાની ગેરંટી મળતી નથી. તેનાથી વિપરીત,બી૨સી નો અર્થ વ્યવસાય- થી- ગ્રાહક – એટલે કે, અંતિમ ગ્રાહક સુધી સીધા પહોંચતા વ્યવસાયો છે. જો કોન્ફરન્સના ત્રીજા દિવસે પ્રસ્તાવિત ચોખા મહોત્સવમાં જનતા વિવિધ ચોખાની જાતો, ચોખા આધારિત ખાદ્ય ઉત્પાદનો અને નવી તકનીકો જોઈ શકે છે, તો તે ગ્રાહક પસંદગીઓને સમજવામાં, બ્રાન્ડ ઓળખ વધારવામાં અને નવા ઉત્પાદનો વિશે જાગૃતિ લાવવામાં મદદ કરશે. ૨૦૦ થી વધુ જાતો પ્રદર્શિત કરવાના દાવાને ઇવેન્ટની સત્તાવાર પુષ્ટિને આધીન ગણવો જોઈએ.
મિત્રો, જો આપણે બેંકિંગ, પેકેજિંગ, વીમો અને લોજિસ્ટિક્સઃ ચોખાના વેપારના અદ્રશ્ય હીરોનો વિચાર કરીએ, તો આંતરરાષ્ટ્રીય ચોખા વેપારમાં ફક્ત ખેડૂતો, મિલરો, નિકાસકારો અને આયાતકારો જ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવતા નથી. બેંકો નિકાસ ધિરાણ, કાર્યકારી મૂડી, ચુકવણી વ્યવસ્થા અને વિદેશી વિનિમય સેવાઓ પૂરી પાડે છે. વીમા કંપનીઓ નૂર, સંગ્રહ અને અન્ય ધારેલા જોખમો માટે વીમા ઉકેલો પ્રદાન કરે છે. પેકેજિંગ કંપનીઓ ઉત્પાદન સલામતી, શેલ્ફ લાઇફ, બ્રાન્ડિંગ અને વિવિધ બજારોની જરૂરિયાતોને અનુરૂપ પેકેજો ડિઝાઇન કરે છે. લોજિસ્ટિક્સ કંપનીઓ, શિપિંગ લાઇન્સ, પોર્ટ ઓપરેટર્સ, કન્ટેનર પ્રદાતાઓ, કસ્ટમ એજન્ટો અને ફ્રેઇટ ફોરવર્ડર્સ ઉત્પાદક પ્રદેશમાંથી સ્થાનિક બજાર અથવા વિદેશી ખરીદદારો સુધી ચોખાના પરિવહનની પ્રક્રિયાનું સંચાલન કરે છે. ગુણવત્તા પરીક્ષણ એજન્સીઓ, પ્રયોગશાળાઓ અને નિરીક્ષણ સંસ્થાઓ ઉત્પાદનની ગુણવત્તા અને નિર્ધારિત ધોરણોનું પાલન ચકાસવામાં મદદ કરે છે. વધુમાં, ખેડૂતો, ખેડૂત ઉત્પાદક સંગઠનો, કૃષિ સહકારી મંડળીઓ, બીજ અને કૃષિ-ટેકનોલોજી કંપનીઓ, વેરહાઉસ ઓપરેટરો, સોફ્ટવેર પ્રદાતાઓ, છૂટક વિક્રેતાઓ, સુપરમાર્કેટ, ફૂડ પ્રોસેસિંગ કંપનીઓ, સ્ટાર્ટઅપ્સ, વેપાર સંગઠનો, દૂતાવાસો અને સરકારી નીતિ નિર્માતાઓ પણ આ વ્યાપક ઇકોસિસ્ટમનો ભાગ છે. આ બંને વચ્ચે વધુ સારું સંકલન ઉત્પાદનથી અંતિમ ગ્રાહક સુધી ખર્ચ, ગુણવત્તા અને પુરવઠાને પ્રભાવિત કરે છે.
મિત્રો, જો આપણે નવ જ્ઞાન સત્રો અને ચોખા ઉદ્યોગના ભવિષ્યને ધ્યાનમાં લઈએ, તો પરિષદમાં જ્ઞાન સત્રોની ઉપયોગીતા ઉદ્યોગના લાંબા ગાળાના પડકારો સાથે વ્યવસાયિક તકોને ધ્યાનમાં લેવામાં રહેલી છે. પાક આગાહી, વૈશ્વિક માંગ અને ભાવ મૂલ્યાંકન, નવા નિકાસ બજારો, ટકાઉ ખેતી, પાણીનો ઉપયોગ, આધુનિક મિલિંગ, ગુણવત્તા નિયંત્રણ, ખાદ્ય સલામતી, પેકેજિંગ, ડિજિટલ ટ્રેસેબિલિટી અને આબોહવા-સ્થિતિસ્થાપક કૃષિ જેવા વિષયો ચોખા ઉદ્યોગની સ્પર્ધાત્મકતા વધારવામાં ઉપયોગી થઈ શકે છે. જો નવ સત્રોનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવે, તો તેમની સંખ્યા અને વિષયો સત્તાવાર કાર્યક્રમ સાથે સુસંગત હોવા જોઈએ. ભારતીય નિકાસકારો માટે ફક્ત ઓછા ભાવે ચોખા વેચવા પૂરતા રહેશે નહીં. તેમણે સુસંગત ગુણવત્તા, સમયસર ડિલિવરી, આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણોનું પાલન, પારદર્શક વેપાર દસ્તાવેજીકરણ અને વિશ્વસનીય ચુકવણી પ્રણાલીઓ પર પણ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ. તેવી જ રીતે, ભવિષ્યની ખાદ્ય સુરક્ષા માટે ટકાઉ ખેતી અને સંસાધનોના કાર્યક્ષમ ઉપયોગ પર ભાર મૂકવો જરૂરી છે.
