તંત્રીની કલમે….
ભારત સરકાર દ્વારા પેટ્રોલ અને ડીઝલ પરની એક્સાઇઝ ડ્યુટીમાં પ્રતિ લિટર ૧૦ રૂપિયાનો જે ક્રાંતિકારી ઘટાડો કરવામાં આવ્યો છે, તે વર્તમાન આર્થિક પરિદ્રશ્યમાં માત્ર એક વહીવટી આંકડો નથી પરંતુ સામાન્ય માનવીના જીવનધોરણને સીધી અસર કરતો એક અત્યંત સંવેદનશીલ અને દીર્ઘદ્રષ્ટિપૂર્ણ નિર્ણય છે. છેલ્લા લાંબા સમયથી વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલની અનિશ્ચિતતા અને ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવને કારણે ભારતીય ગ્રાહકો મોંઘવારીના જે આકરા તાપનો સામનો કરી રહ્યા હતા, તેના પર આ નિર્ણયથી મોટી રાહતની શીતળતા પ્રસરી છે. જ્યારે ઇંધણના ભાવમાં આવો મોટો ઘટાડો થાય છે, ત્યારે તેની અસર માત્ર વાહનચાલકોના ખિસ્સા સુધી મર્યાદિત નથી રહેતી, પરંતુ તે સમગ્ર દેશના અર્થતંત્રના રક્તસંચાર સમાન ‘લોજિસ્ટિક્સ અને સપ્લાય ચેઈન’ ને એક નવી ઊર્જા અને ગતિ પ્રદાન કરે છે.
આ નિર્ણયના ગૂઢ આર્થિક પાસાઓને ઊંડાણપૂર્વક તપાસીએ તો સ્પષ્ટ થાય છે કે સરકાર એક તરફ સામાન્ય જનતાને સીધી નાણાકીય રાહત આપી રહી છે, તો બીજી તરફ નિકાસ પર વધારાની લેવી લાગુ કરીને દેશની આર્થિક સુરક્ષા અને આંતરિક પુરવઠાને સુરક્ષિત કરી રહી છે. ઘણીવાર એવું જોવા મળે છે કે જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલના ભાવ ઉંચા હોય, ત્યારે મોટી રિફાઇનરીઓ અને તેલ કંપનીઓ સ્થાનિક બજારમાં સસ્તું તેલ વેચવાને બદલે વિદેશમાં નિકાસ કરીને અતિશય નફો કમાવવાનું વલણ રાખતી હોય છે. સરકારના આ નવા આર્થિક અંકુશથી આવી નિકાસ પ્રક્રિયા મોંઘી બનશે, જેના પરિણામે દેશની અંદર ઇંધણનો જથ્થો પૂરતી માત્રામાં ઉપલબ્ધ રહેશે. આ વ્યૂહરચના દ્વારા સરકાર એક્સાઇઝ ડ્યુટી ઘટાડવાને કારણે કેન્દ્રીય તિજોરી પર પડનારી મહેસૂલી ખાધને આ વધારાની લેવી દ્વારા અમુક અંશે સરભર કરી શકશે. આ એક એવું સંતુલિત પગલું છે જે રાજકોષીય ખાધ ને અંકુશમાં રાખવાની સાથે સાથે જનતાના કલ્યાણને પણ પ્રાધાન્ય આપે છે.
સામાજિક અને વ્યવહારુ દ્રષ્ટિકોણથી જોઈએ તો, પેટ્રોલ અને ડીઝલ એ ભારત જેવા વિશાળ દેશમાં તમામ જીવનજરૂરી ચીજવસ્તુઓના ભાવ નિર્ધારણમાં પાયાનું અને નિર્ણાયક પરિબળ છે. ડીઝલના ભાવમાં ૧૦ રૂપિયાનો ઘટાડો થવો એટલે કે માલસામાનના પરિવહન ખર્ચમાં સીધો મોટો ઘટાડો. આની સકારાત્મક અસરોની હારમાળા સર્જાશે; ટ્રક અને ટેમ્પોના ભાડા ઘટવાથી શાકભાજી, અનાજ, ફળો અને દૂધ જેવા રોજિંદા વપરાશની વસ્તુઓના છૂટક ભાવ પર અંકુશ આવશે. આ રીતે, આ નિર્ણય સીધી રીતે મોંઘવારીના રાક્ષસને નાથવામાં ‘બ્રહ્માસ્ત્ર’ સમાન સાબિત થશે. ખાસ કરીને ભારતના કૃષિ ક્ષેત્રમાં, જ્યાં લાખો ખેડૂતો સિંચાઈના પંપ સેટ ચલાવવા અને ટ્રેક્ટર દ્વારા ખેતીકામ કરવા માટે ડીઝલ પર નિર્ભર છે, ત્યાં આ રાહત ખેતીના ખર્ચમાં મોટો ઘટાડો લાવશે. ખેડૂતો માટે ઉત્પાદન ખર્ચ ઘટવો એટલે કે તેમની ચોખ્ખી આવકમાં વૃદ્ધિ થવી, જે ગ્રામીણ અર્થતંત્રમાં નવી જાન ફૂંકશે.
વધુમાં, મધ્યમ વર્ગના પરિવારો અને પગારદાર વર્ગ જેઓ સતત વધતી જતી ઈંધણની કિંમતોને કારણે પોતાની માસિક બચતમાં કાપ મૂકી રહ્યા હતા, તેમના હાથમાં હવે ’ડિસ્પોઝેબલ ઇન્કમ’ એટલે કે ખર્ચવા માટે વધુ નાણાં બચશે. અર્થશાસ્ત્રના નિયમ મુજબ, જ્યારે લોકોની ખરીદશક્તિ વધે છે, ત્યારે બજારમાં વિવિધ ચીજવસ્તુઓની માંગ સર્જાય છે. આ વધતી માંગ ઉત્પાદન ક્ષેત્ર ને વેગ આપે છે, જે નવા રોજગારની તકો ઉભી કરવામાં મદદરૂપ થાય છે. આ એક એવું સુખદ આર્થિક ચક્ર છે જે અંતે દેશના જીડીપી ના આંકડાઓને વૈશ્વિક સ્તરે મજબૂતી આપે છે. ભારત જેવા દેશમાં જ્યાં વપરાશ-આધારિત અર્થતંત્ર છે, ત્યાં આવા નિર્ણયો લાંબા ગાળે દેશના વિકાસ દરને નવી ઊંચાઈએ લઈ જાય છે.
સરકારનો આ સાહસિક નિર્ણય એ વાતની પણ મજબૂત સાબિતી છે કે વૈશ્વિક બજારની અસ્થિરતા અને રશિયા-યુક્રેન કે મધ્ય પૂર્વના સંઘર્ષો વચ્ચે પણ ભારત પોતાના નાગરિકોના હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે આર્થિક રીતે સક્ષમ અને સંકલ્પબદ્ધ છે. પોતાની આવકમાં જંગી જતું કરીને જનતાને આટલી મોટી રાહત આપવી એ લોકશાહી સરકારની સંવેદનશીલતા દર્શાવે છે. જો કે, આ રાહતનો પૂર્ણ લાભ જનતા સુધી ત્યારે જ પહોંચશે જ્યારે રાજ્ય સરકારો પણ કેન્દ્રના આ ઉમદા પગલાને સમર્થન આપીને પોતાના વેટ દરોમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરે. જો કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો ખભેખભા મિલાવીને કામ કરશે, તો સામાન્ય નાગરિકના ખિસ્સા પરનો બોજ અડધો થઈ શકે છે.
પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં આ ઐતિહાસિક ઘટાડો અને નિકાસ લેવીનો કુશળ સમન્વય એ આધુનિક આર્થિક વ્યવસ્થાપનનું શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ છે. આ નિર્ણય માત્ર રસ્તા પર દોડતા વાહનો માટે જ નહીં, પરંતુ ભારતના અર્થતંત્રના રથ માટે પણ એક ‘બૂસ્ટર ડોઝ’ સમાન છે. તે ઉદ્યોગોને પ્રોત્સાહન આપશે, મોંઘવારી ઘટાડશે અને સામાન્ય જનતાના જીવનમાં આર્થિક નિરાંત લાવશે. સરકારની આ દીર્ઘદ્રષ્ટિ આગામી સમયમાં ભારતને વિશ્વના સૌથી ઝડપી વિકસતા અને આર્થિક રીતે સુરક્ષિત રાષ્ટ્ર તરીકે સ્થાપિત કરવામાં નિમિત્ત બનશે. જનતાના હિતમાં લેવાયેલો આ ’મોટો નિર્ણય’ ખરેખર નવા ભારતના આર્થિક આત્મવિશ્વાસનું પ્રતિબિંબ છે.
નરેન્દ્ર જોષી
