Nirmal Metro – Best Gujarati Newspaper – Daily – ગુજરાતી સમાચાર – Gujarat
article

મનીલામાં ભારતનો ભવ્ય રાજદ્વારી શક્તિ પ્રદર્શન! મનીલાથી શેનઝેન સુધી, વૈશ્વિક રાજકીય ભૂકંપ, આસિયાનની મિત્રતા, ક્વાડની રણનીતિ, મોદી-ટ્રમ્પ બેઠક, અને ચીનનો વધતો પડકાર – શું વૈશ્વિક શક્તિ સંતુલન બદલાશે? 

કિશન સન્મુખદાસ ભવનાની
(એલએલબી, એલએલએમ સીએ (એટીસી)
શ્રીનગર, ગોંદીયા

Email – kishanbhawnani13@gmail.com

ગોંડિયા – ૧૭ નવેમ્બર, ૨૦૨૬, આંતરરાષ્ટ્રીય રાજદ્વારી માટે એક મહત્વપૂર્ણ તારીખ તરીકે ઉભરી આવી છે. ફિલિપાઇન્સની રાજધાની મનીલામાં ૨૩મી આસિયાન-ભારત સમિટ અને ૨૧મી પૂર્વ એશિયા સમિટ દ્વારા ભારતે દક્ષિણપૂર્વ એશિયા સાથેના તેના વ્યૂહાત્મક સંબંધોને ફરીથી દિશા આપવાનો પ્રયાસ કર્યો. બીજી તરફ, હું તમને ગોંડિયા, મહારાષ્ટ્રના એડવોકેટ કિશન સન્મુખદાસ ભવનાની દ્વારા મીડિયાને ટાંકીને જણાવવા માંગુ છું કે મંગળવાર, ૧૭ નવેમ્બર, ૨૦૨૬ ના રોજ સાંજે ૪ વાગ્યે, ક્વાડ પ્લેટફોર્મ પર ભારત, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્‌સ, જાપાન અને ઓસ્ટ્રેલિયા વચ્ચેના સહિયારા હિતોનો મુદ્દો વૈશ્વિક ચર્ચાના કેન્દ્રમાં રહ્યો. ભારતીય વડા પ્રધાન, યુએસ રાષ્ટ્રપતિ, જાપાનના વડા પ્રધાન અને ઓસ્ટ્રેલિયાના વડા પ્રધાન વચ્ચે મનીલામાં ક્વાડ નેતાઓની એક મહત્વપૂર્ણ બેઠક યોજાઈ.

બેઠકમાં, ભારતીય વડા પ્રધાને ક્વાડને ભારત માટે રચનાત્મક અને વિશ્વસનીય ભાગીદારી ગણાવી, કહ્યું કે તે દરિયાઈ સુરક્ષા, વિશ્વસનીય સપ્લાય ચેઇન, નવી ટેકનોલોજી અને આપત્તિ વ્યવસ્થાપન જેવા ક્ષેત્રોમાં ઈન્ડો-પેસિફિક માટે ઉપયોગી ઉકેલો પ્રદાન કરી શકે છે. તેમણે સહકારના આગામી તબક્કા માટે નક્કર લક્ષ્યો નક્કી કરવાની આશા વ્યક્ત કરી. યુએસ રાષ્ટ્રપતિએ મોદીને એક મહાન નેતા અને મિત્ર ગણાવ્યા, ચાર દેશો વચ્ચેના સંબંધોને મજબૂત ગણાવ્યા. આ બેઠકમાં વિકાસશીલ દેશોના મહત્વપૂર્ણ ખનિજો, દુર્લભ પૃથ્વી તત્વો અને કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાના મહત્વ પર પણ ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. ગુપ્તચર, સેમિકન્ડક્ટર, દરિયાઈ દેખરેખ અને સંયુક્ત દરિયાઈ પેટ્રોલિંગ કવાયતોમાં સહયોગ અંગે ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. ટ્રમ્પે એક નવા કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા પ્રવેગક કાર્યક્રમની પણ જાહેરાત કરી હતી.

૧૯ નવેમ્બરે યોજાનારી ટ્રમ્પ-શી જિનપિંગ-પુતિન શિખર સંમેલન પહેલા આ બેઠક ખાસ રાજદ્વારી મહત્વ ધરાવે છે. દક્ષિણ ચીન સમુદ્રમાં ચીનનો વધતો પ્રભાવ, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં દરિયાઈ સુરક્ષાનો પડકાર, વૈશ્વિક ઉર્જા પુરવઠાની અનિશ્ચિતતા અને ૧૯ નવેમ્બરે ચીનના શેનઝેનમાં પ્રસ્તાવિત ટ્રમ્પ-શી જિનપિંગ-પુતિન ત્રિપક્ષીય બેઠકે આ રાજદ્વારી પ્રવૃત્તિને વધુ મહત્વપૂર્ણ બનાવી છે. પ્રશ્ન એ છે કેઃ શું ભારત આસિયાનની આર્થિક શક્તિ અને ક્વાડની વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીની મદદથી ઈન્ડો-પેસિફિકમાં શક્તિનું નવું સંતુલન સ્થાપિત કરી શકશે?

મિત્રો, જો આપણે વિચારીએ કે આસિયાન શું છે અને તેની મિત્રતા ભારત માટે કેમ મહત્વપૂર્ણ છે, તો ચાલો આ સમજીએઃ આસિયાન દક્ષિણપૂર્વ એશિયન રાષ્ટ્રોનું સંગઠન, ૮ ઓગસ્ટ, ૧૯૬૭ ના રોજ સ્થાપિત થયું હતું. તેનો ઉદ્દેશ સભ્ય દેશો વચ્ચે આર્થિક વિકાસ, પ્રાદેશિક શાંતિ, રાજકીય સ્થિરતા, વેપાર, રોકાણ અને સામાજિક-સાંસ્કૃતિક સહયોગને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. હાલમાં, તેના ૧૧ સભ્ય દેશો છેઃ ઇન્ડોનેશિયા, મલેશિયા, ફિલિપાઇન્સ, સિંગાપોર, થાઇલેન્ડ, બ્રુનેઈ, વિયેતનામ, લાઓસ, મ્યાનમાર, કંબોડિયા અને પૂર્વ તિમોર (તિમોર-લેસ્ટે). પૂર્વ તિમોર ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ માં તેનું ૧૧મું સભ્ય બન્યું. ભારત આસિયાનનો સંવાદ ભાગીદાર અને વ્યાપક વ્યૂહાત્મક ભાગીદાર છે. આસિયાનની મિત્રતા ભારત માટે મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે દક્ષિણપૂર્વ એશિયા ભારતને પૂર્વ એશિયા, પેસિફિક ક્ષેત્ર અને વૈશ્વિક દરિયાઈ વેપાર સાથે જોડતો એક મહત્વપૂર્ણ ભૌગોલિક પુલ છે.

મિત્રો, ભારતની એક્ટ ઇસ્ટ પોલિસીનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ફક્ત પૂર્વી દેશો સાથે વેપાર વધારવાનો નથી, પરંતુ આર્થિક, સાંસ્કૃતિક, તકનીકી, વ્યૂહાત્મક અને દરિયાઈ સંબંધોને મજબૂત બનાવવાનો પણ છે. આ પ્રદેશ જાપાન, દક્ષિણ કોરિયા અને ઓસ્ટ્રેલિયા સુધી પહોંચવામાં પણ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

૧૨૨ અબજ ડોલરથી વધુના આર્થિક સંબંધો અને ૨૦૨૭ માટેની ઐતિહાસિક તૈયારીઓઃ ભારત અને આસિયાન વચ્ચેના વેપાર સંબંધોની મજબૂતાઈનો અંદાજ એ હકીકત પરથી લગાવી શકાય છે કે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫માં દ્વિપક્ષીય વેપાર આશરે રૂ ૧૨૩.૧૨ અબજ ડોલર હતો, જ્યારે ૨૦૨૫-૨૬માં તે રૂ ૧૨૮.૩૮ અબજ ડોલર સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે. આ ભારતના વૈશ્વિક વેપારમાં આસિયાનનો નોંધપાત્ર હિસ્સો દર્શાવે છે. ભારત આ પ્રદેશ સાથે ઇલેક્ટ્રોનિક માલ, મશીનરી, રસાયણો, ખાદ્ય તેલ, કોલસો અને ઉર્જા સંબંધિત વસ્તુઓનો વેપાર કરે છે, જ્યારે ભારતીય બજાર પણ આસિયાન દેશો માટે વિશાળ તકો પ્રદાન કરે છે. બંને પક્ષો વચ્ચે મુક્ત વેપાર કરારની સમીક્ષા, એટલે કે, આસિયાન-ભારત માલસામાન વેપાર કરારને વધુ સંતુલિત અને વ્યવસાય-મૈત્રીપૂર્ણ બનાવવાની પ્રક્રિયા પણ મહત્વપૂર્ણ છે.

૨૦૨૬નું વર્ષ આસિયાન-ભારત દરિયાઈ સહકાર વર્ષ તરીકે ઉજવવામાં આવી રહ્યું છે. ૨૦૨૭નું વર્ષ સંવાદ સંબંધોના ૩૫ વર્ષ અને વ્યાપક વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીના પાંચ વર્ષનું ચિહ્ન હશે. આનો અર્થ એ થયો કે ભારત ફક્ત વર્તમાન વેપાર લાભો પર જ ધ્યાન આપી રહ્યું નથી, પરંતુ આવનારા દાયકાઓ માટે એક મજબૂત પ્રાદેશિક આર્થિક વ્યવસ્થા પણ બનાવવા માંગે છે.

મિત્રો, જો આપણે સમજવાનો પ્રયાસ કરીએ કે ભારતે દક્ષિણ ચીન સમુદ્ર પર પોતાના કાર્ડ કેમ જાહેર કર્યા, તો દક્ષિણ ચીન સમુદ્ર આ સમગ્ર પરિષદનો સૌથી સંવેદનશીલ મુદ્દો છે. ચીન, ફિલિપાઇન્સ, વિયેતનામ, મલેશિયા, બ્રુનેઈ અને અન્ય દેશોના પ્રાદેશિક દાવાઓને કારણે આ દરિયાઈ ક્ષેત્ર લાંબા સમયથી વિવાદિત છે. ચીન આ પ્રદેશના મોટા ભાગનો દાવો કરે છે, જ્યારે ઘણા દક્ષિણપૂર્વ એશિયાઈ દેશો તેના દાવાઓને પડકારે છે. ચીન અને આસિયાન લાંબા સમયથી દરિયાઈ વિવાદોને નિયંત્રિત કરવા અને સંઘર્ષના જોખમને ઘટાડવાના હેતુથી આચારસંહિતા પર વાટાઘાટો કરી રહ્યા છે. નવેમ્બર ૨૦૨૬ માં, લગભગ ૮૦% ડ્રાફ્ટ પર કામચલાઉ સંમતિ થઈ હતી, પરંતુ તેની કાનૂની જવાબદારીઓ અને કેટલાક અન્ય મુખ્ય મુદ્દાઓ પર મતભેદો ચાલુ રહ્યા, જેના કારણે અંતિમ કરાર થતો નથી.

ભારતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે આ પ્રાદેશિક વિવાદોનો પક્ષ નથી કે તે ચીન-આસિયાન આચારસંહિતા વાટાઘાટોમાં સામેલ નથી. જો કે, આનો અર્થ એ નથી કે ભારત આ ક્ષેત્રમાં વિકાસ પ્રત્યે ઉદાસીન છે. ભારત દક્ષિણ ચીન સમુદ્રમાં નેવિગેશનની સ્વતંત્રતા, અવરોધ વિના દરિયાઈ વેપાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાના આદર માટે પ્રતિબદ્ધ છે. ભારત ઇચ્છે છે કે ભવિષ્યની કોઈપણ આચારસંહિતા સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સંમેલન ઓન ધ લો ઓફ ધ સી સાથે સુસંગત હોય અને વાટાઘાટોમાં ભાગ ન લેનારા દેશોના કાયદેસર અધિકારો પર અસર ન કરે. આ મુદ્દો ભારત માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે મલાક્કાની સ્ટ્રેટ સહિત પ્રદેશના દરિયાઈ માર્ગો સીધા ભારતના ઉર્જા આયાત, નિકાસ અને વૈશ્વિક પુરવઠા શૃંખલાઓ સાથે જોડાયેલા છે.

મિત્રો, ગુરુ નાનક જયંતિ પહેલા મનીલાના ગુરુદ્વારામાં પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીનો આધ્યાત્મિક સંદેશઃ મનીલા મુલાકાતનું એક મહત્વપૂર્ણ અને ભાવનાત્મક પાસું પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીની ઐતિહાસિક ગુરુદ્વારા ખાલસા દિવાનની મુલાકાત હતી. વિશ્વભરના શીખ સમુદાયો ૨૪ નવેમ્બરના રોજ ગુરુ નાનક જયંતિ નિમિત્તે પ્રભાતફેરી, કીર્તન અને સેવા પ્રવૃત્તિઓ માટે તૈયારી કરી રહ્યા છે. આ આધ્યાત્મિક વાતાવરણ વચ્ચે, મનીલાના ગુરુદ્વારામાં પ્રધાનમંત્રીની મુલાકાતે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારતના સાંસ્કૃતિક અને આધ્યાત્મિક વારસાને પ્રદર્શિત કરવાની તક આપી.

મિત્રો, જો આપણે ક્વાડની ભવ્ય બેઠક અને મોદી-ટ્રમ્પ સંબંધોની નવી કસોટીને સમજવા માંગીએ છીએ, તો મનીલામાં ક્વાડ બેઠક ભારતની વિદેશ નીતિના બીજા મહત્વપૂર્ણ પરિમાણનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. ક્વાડ, અથવા ચતુર્ભુજ સુરક્ષા સંવાદ, ભારત, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્‌સ, જાપાન અને ઓસ્ટ્રેલિયા વચ્ચેનું એક વ્યૂહાત્મક સહયોગ પ્લેટફોર્મ છે. તેને ઔપચારિક લશ્કરી જોડાણ અથવા નાટો જેવી વ્યવસ્થા માનવામાં આવતી નથી, પરંતુ ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં શાંતિ, સુરક્ષા, આર્થિક સહયોગ અને નિયમો-આધારિત આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવસ્થાને મજબૂત બનાવવા માટેનું એક પ્લેટફોર્મ માનવામાં આવે છે. આ બેઠકમાં ભારતીય વડા પ્રધાન, યુએસ રાષ્ટ્રપતિ, જાપાનના વડા પ્રધાન અને ઓસ્ટ્રેલિયન વડા પ્રધાનની ભાગીદારી ખાસ મહત્વ ધરાવે છે. લગભગ પાંચ મહિના પછી મોદી અને ટ્રમ્પ વચ્ચેની આ મુલાકાત એવા સમયે થઈ રહી છે જ્યારે ભારત-અમેરિકા સંબંધોમાં ટેરિફ, વેપાર, વ્યૂહાત્મક પ્રાથમિકતાઓ અને વૈશ્વિક રાજકીય મુદ્દાઓને લઈને અનેક ઉતાર-ચઢાવ જોવા મળ્યા છે. તેથી, આ બેઠક બંને દેશો વચ્ચે સંવાદ, વિશ્વાસ અને સહયોગને આગળ વધારવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ તક છે.

નોંધનીય છે કે, ટ્રમ્પ બે દિવસ પછી ચીનમાં શી જિનપિંગ અને વ્લાદિમીર પુતિન સાથે પ્રસ્તાવિત ત્રિપક્ષીય બેઠકમાં હાજરી આપવાના છે. આ સમયે, મોદી અને અન્ય ક્વાડ નેતાઓ સાથેની તેમની મુલાકાતને ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં અમેરિકાની વ્યૂહાત્મક પ્રાથમિકતાઓનો મહત્વપૂર્ણ સંકેત ગણી શકાય.

ક્વાડનો એજન્ડા દરિયાઈ સુરક્ષાથી લઈને કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા સુધીનો છેઃ ક્વાડની પ્રાથમિકતાઓમાં દરિયાઈ સુરક્ષા, મહત્વપૂર્ણ ખનિજ પુરવઠો, સેમિકન્ડક્ટર ઉત્પાદન, કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા, સાયબર સુરક્ષા અને આર્થિક સુરક્ષાનો સમાવેશ થાય છે. લિથિયમ, કોબાલ્ટ, નિકલ અને દુર્લભ પૃથ્વી તત્વો ઇલેક્ટ્રિક વાહનો, બેટરી, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, સેમિકન્ડક્ટર અને સંરક્ષણ ટેકનોલોજી માટે મહત્વપૂર્ણ છે. વૈશ્વિક પુરવઠામાં ચીનની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકાને ધ્યાનમાં રાખીને, ચાર દેશો વૈકલ્પિક પુરવઠા શૃંખલા વિકસાવવા માંગે છે. વધુમાં, દરિયાઈ દેખરેખ, કોસ્ટ ગાર્ડ સહયોગ, બંદર અને માળખાગત વિકાસ, આબોહવા પરિવર્તન અને આરોગ્ય સુરક્ષા જેવા મુદ્દાઓ પણ ભારત-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં મહત્વપૂર્ણ છે.

ક્વાડનો ભારત માટે સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્‌સ, જાપાન અને ઓસ્ટ્રેલિયા સાથે તકનીકી, આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક સહયોગ વધારવાની તક મળે છે. જો કે, વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા ભારતની વિદેશ નીતિનો મુખ્ય સિદ્ધાંત છે. ભારત કોઈપણ એક મહાસત્તા સાથે સંપૂર્ણપણે બંધાયેલા રહેવાને બદલે તેના રાષ્ટ્રીય હિતોના આધારે વિવિધ દેશો સાથે સંબંધો વિકસાવે છે. આ જ કારણ છે કે ભારત, ક્વાડમાં સક્રિય રહીને, રશિયા સાથે સંરક્ષણ અને ઉર્જા સંબંધો જાળવી રાખે છે અને ચીન સાથે આર્થિક અને રાજદ્વારી સંવાદના માર્ગો ખુલ્લા રાખે છે.

મિત્રો, જો આપણે હોર્મુઝમાં ટેન્કર પરના હુમલાને ભારતની ઉર્જા સુરક્ષા માટે એક નવો ખતરો ગણીએ, તો ૧૬ નવેમ્બરના રોજ મનીલામાં રાજદ્વારી ગતિવિધિઓ વચ્ચે હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં પનામાના ધ્વજવાળા એલપીજી ટેન્કર તારા ગેસને નિશાન બનાવવાથી વૈશ્વિક દરિયાઈ સુરક્ષા ચિંતાઓ વધી છે. કેન્દ્રીય બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગ મંત્રી સર્બાનંદ સોનોવાલે ૧૭ નવેમ્બરના રોજ જણાવ્યું હતું કે ૨૪ ભારતીય નાગરિકો સહિત બોર્ડ પરના તમામ ૨૫ ક્રૂ સભ્યો સુરક્ષિત છે. કોઈ ઈજાના અહેવાલ નથી. સરકાર શિપ મેનેજમેન્ટ કંપની સાથે સંપર્કમાં રહીને પરિસ્થિતિ પર નજર રાખી રહી છે.
હોર્મુઝની સામુદ્રધુની વૈશ્વિક ઉર્જા વેપાર માટે એક મહત્વપૂર્ણ માર્ગ છે, જે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં મોટા પ્રમાણમાં ક્રૂડ તેલ અને ગેસ પહોંચાડે છે. કોઈપણ લશ્કરી અથવા દરિયાઈ તણાવ ભારત માટે ચિંતાનો વિષય છે, કારણ કે ભારત તેની ઉર્જા જરૂરિયાતો માટે આયાત પર ખૂબ આધાર રાખે છે. આ તેલ અને ગેસના ભાવ, પરિવહન ખર્ચ, ફુગાવો, ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન અને વૈશ્વિક શેરબજારોને અસર કરી શકે છે. આ ઘટના સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે દરિયાઈ સુરક્ષા હવે ભારતની વિદેશ નીતિમાં માત્ર એક વ્યૂહાત્મક મુદ્દો નથી, પરંતુ આર્થિક સ્થિરતા અને રાષ્ટ્રીય ઉર્જા સુરક્ષાનો પણ વિષય છે.

Related posts

કાશ્મીરમાં સ્થળાંતરિત કામદારો પર આતંકવાદી હુમલા એપલ ઉદ્યોગ સંકટ અને નવા આતંકવાદી કાવતરાનો સામનો કરી રહ્યો છે

Master Admin

વિશ્વાસ રુપી શિવના પાંચ રૂપ છે

Reporter1

ભારતના રસ્તાઓ, વહીવટી બેદરકારી અને જવાબદારીનું સંકટઃ વિકસિત ભારત ૨૦૪૭ સામે એક ગંભીર પડકાર?

Master Admin

Leave a Comment

Translate »