કિશન સન્મુખદાસ ભવનાની
(એલએલબી, એલએલએમ સીએ (એટીસી)
શ્રીનગર, ગોંદીયા
Email – kishanbhawnani13@gmail.com
ગોંદિયા – વૈશ્વિક સ્તરે, ૯ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરના રાજીનામા અને મતદાર યાદીઓના સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (જીૈંઇ) માં કથિત અનિયમિતતાઓને લઈને ૧૦ ઓક્ટોબરે દિલ્હીના જંતર મંતર ખાતે કોકરોચ જનતા પાર્ટી દ્વારા પ્રસ્તાવિત વિરોધ પ્રદર્શને રાષ્ટ્રીય રાજધાનીમાં રાજકીય, વહીવટી અને બંધારણીય ચર્ચાને વધુ તીવ્ર બનાવી દીધી છે. વિરોધ પ્રદર્શન પહેલા સુરક્ષા કડક બનાવવા, ૫૭ દિલ્હી મેટ્રો સ્ટેશનો પર પ્રતિબંધો લાદવા અને દિલ્હી પહોંચતી કેટલીક મેઇલ અને એક્સપ્રેસ ટ્રેનોને રદ કરવાના નિર્ણયોએ ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે. શું આ પગલાં કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવા માટે સાવચેતીભર્યા વ્યૂહરચના છે, કે પછી તે નાગરિકોના શાંતિપૂર્ણ વિરોધ કરવાના અધિકારને પણ અસર કરી રહ્યા છે? આ સમગ્ર વિવાદનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ પાસું બની ગયું છે. હું, ગોંદિયા, મહારાષ્ટ્રના એડવોકેટ કિશન સન્મુખદાસ ભવનાની, મીડિયા રિપોટ્ર્સને ટાંકીને તમને જણાવવા માંગુ છું કે ૫૭ મેટ્રો સ્ટેશનો અને રેલ સેવાઓ પરના પ્રતિબંધોએ વિવાદને વધાર્યો છે. રેલ્વે બોર્ડના ૯ ઓક્ટોબરના આદેશ અનુસાર, નવી દિલ્હી અને હઝરત નિઝામુદ્દીન રેલ્વે સ્ટેશનો પર નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં પહોંચતી કેટલીક મેઇલ અને એક્સપ્રેસ ટ્રેનોને તેમના મૂળ સ્ટેશનોથી રદ કરવામાં આવી છે. આ પ્રતિબંધો ૧૦ ઓક્ટોબરના રોજ સવારે ૪ઃ૦૦ થી બપોરે ૨ઃ૦૦ વાગ્યાની વચ્ચે પહોંચતી ટ્રેનો પર લાગુ પડે છે. વધુમાં, દિલ્હી પોલીસની વિનંતી પર, દિલ્હી મેટ્રો રેલ કોર્પોરેશન એ ૫૭ મેટ્રો સ્ટેશનો પર પ્રવેશ અને બહાર નીકળવાના દરવાજા બંધ કરવાની જાહેરાત કરી છે. ઉપલબ્ધ માહિતી અનુસાર, આ પ્રતિબંધો લાલ, પીળો, વાદળી, વાયોલેટ, ગુલાબી અને મેજેન્ટા લાઇન સહિત અનેક મેટ્રો રૂટને અસર કરશે. આનાથી મુસાફરો, વિદ્યાર્થીઓ, કર્મચારીઓ અને અન્ય આવશ્યક હેતુઓ માટે દિલ્હી જનારા અને ત્યાંથી મુસાફરી કરનારાઓને અસુવિધા થઈ શકે છે. જોકે, એવો દાવો કરવો ખોટો હશે કે બધી ટ્રેનો રદ કરવામાં આવી છે અથવા આખી મેટ્રો સેવા બંધ કરવામાં આવી છે; પ્રતિબંધોનો વાસ્તવિક અવકાશ ફક્ત સંબંધિત સત્તાવાર આદેશોથી જ સ્પષ્ટ થશે.
મિત્રો, જો આપણે સીજેપી ની ઘોષણા – “જો સરકાર યુવાનોથી ડરતી હોય, તો આખા દેશને બંધ કરો,” ને સમજવા માંગતા હોઈએ તો સીજેપી ના સ્થાપકે કેન્દ્ર સરકારની ટીકા કરી છે, અને કહ્યું છે કે જંતર-મંતર એ નિયુક્ત વિરોધ સ્થળ છે અને પાર્ટી કોઈપણ સંજોગોમાં વિરોધ કરશે. તેમનો દલીલ છે કે શાંતિપૂર્ણ વિરોધ એ લોકશાહી અધિકાર છે અને કથિત ચૂંટણી અનિયમિતતાઓ માટે જવાબદારી નક્કી થવી જોઈએ. દિલ્હી પોલીસે વિરોધ માટે પરવાનગી આપવાનો ઇનકાર કર્યો છે, જ્યારે જંતર-મંતર અને તેની આસપાસ પોલીસ અને અર્ધલશ્કરી દળો તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે. પાર્ટીએ એવો પણ દાવો કર્યો છે કે દેશભરમાં તેના ઓછામાં ઓછા ૧૦,૦૦૦ સભ્યોની અટકાયત કરવામાં આવી છે, પરંતુ આ સંખ્યાની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ ઉપલબ્ધ નથી. તેથી, આ દાવાને સ્થાપિત હકીકતને બદલે પક્ષના આરોપ તરીકે જોવો જોઈએ.
મિત્રો, જો આપણે સુપ્રીમ કોર્ટમાં ઉઠાવવામાં આવેલા પ્રશ્ન – સુરક્ષા કે નાગરિક અધિકાર? – ને સમજવા માંગતા હોઈએ તો આ વિવાદે ન્યાયિક સ્તરે પણ ધ્યાન ખેંચ્યું છે. વરિષ્ઠ વકીલો કપિલ સિબ્બલ અને અભિષેક મનુ સિંઘવીએ વિરોધ પ્રદર્શનો પહેલા રેલ સેવાઓ, મેટ્રો સ્ટેશનો અને ઇન્ટરનેટ સેવાઓ પર સંભવિત પ્રતિબંધો અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. સિબ્બલે પ્રશ્ન કર્યો હતો કે શાંતિપૂર્ણ વિરોધ પ્રદર્શન માટે રાજધાનીમાં આવતા લોકોની અવરજવર પર આટલા વ્યાપક પ્રતિબંધો કેમ લાદવામાં આવી રહ્યા છે. દરમિયાન, સુપ્રીમ કોર્ટે દિલ્હી પોલીસને વિરોધીઓ સાથે વ્યવહાર કરવા માટે મુક્ત લગામ માંગતી અરજીને ફગાવી દીધી હતી. મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતની આગેવાની હેઠળની બેન્ચે યુવાનો અને તેમના પરિવારોના ભવિષ્ય પર કાનૂની કાર્યવાહીની અસરને ધ્યાનમાં લેવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. વધુમાં, કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે રીઢો ગુનેગારો અથવા ગંભીર ગુનાઓના આરોપીઓને અગાઉના આદેશો હેઠળ આપવામાં આવેલી સુરક્ષાનો આપમેળે લાભ મળશે નહીં. કોર્ટનું આ અવલોકન કાયદો અને વ્યવસ્થાની જરૂરિયાતને નકારી કાઢતું નથી, પરંતુ કાર્યવાહીમાં યોગ્ય સંતુલન જાળવવાનો હેતુ ધરાવે છે.
મિત્રો, અઘોષિત કટોકટીના આરોપ અને ૧૯૪૨ના આંદોલનની સરખામણી કરતી વખતે, અખિલ ભારતીય વિદ્યાર્થી સંગઠનના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષે એક વિડિઓ સંદેશમાં ધરપકડો, દિલ્હીમાં પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ અને પરિવહન પ્રતિબંધો માટે સરકારની ટીકા કરી હતી. તેમણે આ પરિસ્થિતિઓની તુલના ૧૯૪૨ના ભારત છોડો આંદોલન સાથે કરી અને તેને અઘોષિત કટોકટી ગણાવી. આ તેમનો રાજકીય આરોપ છે, ન્યાયિક નિષ્કર્ષ નથી. તેમણે લોકોને લોકશાહી અધિકારોનું રક્ષણ કરવા માટે આંદોલન ચાલુ રાખવા અપીલ કરી. બીજી બાજુ, વહીવટીતંત્રની જવાબદારી સંભવિત ભીડ, ટ્રાફિક, જાહેર સલામતી અને કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવાની છે. તેથી, બંને પક્ષોની ક્રિયાઓ અને દાવાઓનું મૂલ્યાંકન પુરાવાના આધારે થવું જોઈએ.લોકશાહીની સાચી કસોટીઃ વિરોધ કરવાનો અધિકાર અને વ્યવસ્થાની જવાબદારી.
મિત્રો, જો આપણે આ સમગ્ર ઘટનાના મહત્વને ધ્યાનમાં લઈએ, તો તે કોઈ એક પક્ષ કે એક જ વિરોધ પૂરતું મર્યાદિત નથી. જો ચૂંટણી પ્રક્રિયાની નિષ્પક્ષતા અંગે પ્રશ્નો ઉભા થાય છે, તો સંસ્થાઓની વિશ્વસનીયતા માટે પારદર્શક અને તથ્ય આધારિત પ્રતિભાવ આપવો જરૂરી છે. તેવી જ રીતે, શાંતિપૂર્ણ પ્રદર્શનકારીઓના અધિકારોનું રક્ષણ કરવું એ લોકશાહી માટે મૂળભૂત પૂર્વશરત છે. વહીવટીતંત્રને સુરક્ષા પગલાં લેવાનો અધિકાર છે, પરંતુ તેમની આવશ્યકતા, પ્રમાણસરતા અને નાગરિકો પરની અસરની સમીક્ષા કરવી જોઈએ. બીજી બાજુ, વિરોધીઓએ કાયદાનું પાલન કરીને શાંતિપૂર્ણ રીતે પોતાના વિચારો વ્યક્ત કરવાની તેમની જવાબદારી નિભાવવી જોઈએ.
તેથી, જો આપણે ઉપરોક્ત સમગ્ર અહેવાલનો અભ્યાસ અને વિશ્લેષણ કરીએ, તો આપણને જાણવા મળશે કે ૧૦ ઓક્ટોબરની ઘટનાઓ લોકશાહીમાં અસંમતિને કેવી રીતે હેન્ડલ કરવામાં આવે છે તેની કસોટી તરીકે સેવા આપશે. એવું તારણ કાઢવું ??યોગ્ય નથી કે સરકાર પુરાવા વિના ડરાવવામાં આવે છે કે સુરક્ષાના નામે દરેક પ્રતિબંધને આપમેળે યોગ્ય ઠેરવવો યોગ્ય નથી. વાસ્તવિક પ્રશ્ન એ છે કેઃ શું વહીવટીતંત્ર જાહેર વ્યવસ્થા જાળવી રાખીને નાગરિકોના મૂળભૂત અધિકારોનું રક્ષણ કરી શકે છે, અને શું ચૂંટણી પ્રક્રિયા સંબંધિત આરોપોનો પારદર્શક રીતે જવાબ આપવામાં આવશે? લોકશાહીની મજબૂતાઈ આખરે સૂત્રો દ્વારા નહીં, પરંતુ સંસ્થાઓની જવાબદારી, કાયદાના વાજબી અમલીકરણ અને જાહેર વિશ્વાસ દ્વારા નક્કી થાય છે.
મિત્રો વિશ્વના સૌથી પ્રતિષ્ઠિત શાંતિ પુરસ્કારોમાંના એક, નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર ૨૦૨૬ ની જાહેરાતથી આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણ અને રાજદ્વારીમાં નવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને આ પુરસ્કાર મળશે તેવી અટકળો વચ્ચે, નોર્વેજીયન નોબેલ સમિતિએ ભારતીય મૂળના દક્ષિણ આફ્રિકન ન્યાયશાસ્ત્રી નવી પિલ્લઈને વિજેતા જાહેર કર્યા. આ નિર્ણય ફક્ત એક પ્રતિષ્ઠિત પુરસ્કારની જાહેરાત નથી, પરંતુ એક વિકાસ છે જે માનવ અધિકારો, આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા અને યુદ્ધ ગુનાઓ સામે ન્યાયના મહત્વ પર ભાર મૂકે છે. હું, ગોંદિયા, મહારાષ્ટ્રના એડવોકેટ કિશન સન્મુખદાસ ભવનાની, મીડિયા અહેવાલોને ટાંકીને નિર્દેશ કરવા માંગુ છું કે ટ્રમ્પે વારંવાર દાવો કર્યો છે કે તેમણે વિવિધ આંતરરાષ્ટ્રીય સંઘર્ષોમાં યુદ્ધવિરામમાં મધ્યસ્થી કરવામાં અને શાંતિ સ્થાપિત કરવામાં ભૂમિકા ભજવી છે. આવા સંદર્ભમાં તેમનું નામ સમાચારમાં હોવા છતાં, આ પુરસ્કાર એક રાજકારણીને બદલે દાયકાઓ સુધી માનવ અધિકારો અને ન્યાય માટે કામ કરતી મહિલાને મળ્યો તે હકીકત વૈશ્વિક હેડલાઇન બની છે.
મિત્રો, જો આપણે નવી પિલ્લઈ કોણ છે અને તેમને આ સન્માન શા માટે મળ્યું તે ધ્યાનમાં લઈએ, તો નવી પિલ્લઈનું પૂરું નામ નવનેથેમ પિલ્લઈ છે. તેમનો જન્મ ૨૩ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૪૧ ના રોજ દક્ષિણ આફ્રિકાના ડરબનમાં ભારતીય તમિલ મૂળના પરિવારમાં થયો હતો. રંગભેદ યુગ દરમિયાન સામાજિક ભેદભાવના તેમના અનુભવોએ તેમના જીવન અને કાનૂની સંઘર્ષ પર ઊંડો પ્રભાવ પાડ્યો હતો. ૧૯૬૭માં, તે નાતાલ પ્રદેશમાં કાયદાનો અભ્યાસ કરનારી પ્રથમ મહિલા અને દક્ષિણ આફ્રિકાના ઉચ્ચ ન્યાયાલયમાં નિયુક્ત થયેલી પ્રથમ અશ્વેત મહિલા ન્યાયાધીશ બની. તેમનું યોગદાન ફક્ત દક્ષિણ આફ્રિકા પૂરતું મર્યાદિત નહોતું. તેણીએ રવાન્ડા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય ગુનાહિત ટ્રિબ્યુનલમાં ન્યાયાધીશ તરીકે સેવા આપી, આંતરરાષ્ટ્રીય ગુનાહિત અદાલતમાં જોડાઈ અને ૨૦૦૮ થી ૨૦૧૪ સુધી સંયુક્ત રાષ્ટ્રના માનવ અધિકારોના ઉચ્ચ કમિશનર તરીકે સેવા આપી. તેણીએ યુદ્ધ ગુનાઓ, માનવતા વિરુદ્ધના ગુનાઓ અને નરસંહારને દોષમુક્ત કરવા અને પીડિતો માટે ન્યાય મેળવવા માટે અથાક મહેનત કરી. નોબેલ સમિતિએ જાહેરાત કરી કે તે ૯ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ ના રોજ શાંતિ અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાને આગળ વધારવાના તેમના પ્રયાસો બદલ તેમનું સન્માન કરશે. સમિતિ અનુસાર, પિલ્લેએ શક્તિશાળી રાષ્ટ્રો અને રાષ્ટ્રીય નેતાઓને જવાબદાર ઠેરવવામાં અને હિંસા અને સંઘર્ષના પીડિતોમાં ન્યાયની આશા જગાડવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે.
મિત્રો નોબેલ સમિતિના અધ્યક્ષે શું કહ્યું તેના પર ટિપ્પણીઓઃ નોર્વેજીયન નોબેલ સમિતિના અધ્યક્ષ જોર્ગેન વાટને ફ્રીડનેસે જાહેર કર્યું કે પિલ્લેનું કાર્ય વધુ શાંતિપૂર્ણ વિશ્વ શોધનારાઓ માટે આશા અને પ્રેરણાનો સ્ત્રોત છે. સમિતિના નિવેદનમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે જ્યારે યુદ્ધો અને સંઘર્ષો વધી રહ્યા છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાનૂની સંસ્થાઓ રાજકીય દબાણ હેઠળ છે, ત્યારે દરેકને યાદ અપાવવું જરૂરી છે કે બળના ઉપયોગને બદલે વિવાદોનો શાંતિપૂર્ણ ઉકેલ આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાના શાસન પર આધારિત છે. સમિતિએ એ પણ ભાર મૂક્યો કે એક આંતરરાષ્ટ્રીય કાનૂની વ્યવસ્થા જે યુદ્ધ ગુનેગારોને જવાબદાર ઠેરવે છે અને દુરુપયોગનો ભોગ બનેલા લોકોને ન્યાય આપે છે તે શાંતિપૂર્ણ વિશ્વ માટે મૂળભૂત પૂર્વશરત છે. આ વર્ષના પુરસ્કાર માટે કુલ ૨૮૭ ઉમેદવારોને નામાંકિત કરવામાં આવ્યા હતા, જેમાંથી એક ચતુર્થાંશથી વધુ સંગઠનો હતા.
મિત્રો સાથીઓ, જો આપણે ટ્રમ્પ અને મીડિયા પ્રતિભાવ પરની અસરને ધ્યાનમાં લઈએ, તો ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને પુરસ્કાર મળ્યો ન હતો, જોકે તેમના શાંતિ પ્રયાસો અને વિવિધ સંઘર્ષોમાં યુદ્ધવિરામ લાવવાના દાવાઓને કારણે તેમના સમર્થકોમાં આ અંગે ચર્ચા થવાની શક્યતા હતી. તેથી, જાહેરાત પછી, તેમના સમર્થકોની અપેક્ષાઓ અને પુરસ્કાર પસંદગી પ્રક્રિયા વિશે ચર્ચા સ્વાભાવિક છે. જો કે, નોબેલ સમિતિએ ટ્રમ્પને નિશાન બનાવવા માટે પિલ્લાઈને પસંદ કર્યા તે દાવાને ઉપલબ્ધ તથ્યો દ્વારા સમર્થન મળતું નથી. રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ, ઓસ્લો સ્થિત પીસ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટના એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર હાકોન ગેરલોવે પણ આ પસંદગીને ટ્રમ્પ પર સીધો હુમલો ગણાવીને ફગાવી દીધી હતી અને તેને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા-આધારિત વ્યવસ્થાને પ્રોત્સાહન આપવાનું પગલું ગણાવ્યું હતું.
મિત્રો, આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયાએ પિલ્લાઈની ન્યાયિક પૃષ્ઠભૂમિ, માનવ અધિકારો પ્રત્યેની તેમની પ્રતિબદ્ધતા અને યુદ્ધ ગુનાઓ માટે જવાબદારી પર ખાસ ધ્યાન આપ્યું છે. તેમના અધ્યક્ષતામાં યુએન કમિશન ઓફ ઇન્ક્વાયરીએ ગાઝામાં નરસંહારનો નિષ્કર્ષ કાઢ્યો હતો, જેને ઇઝરાયલે નકારી કાઢ્યો હતો. આ પૃષ્ઠભૂમિને ધ્યાનમાં રાખીને, એવોર્ડની જાહેરાતને આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાય, ઇઝરાયલી-પેલેસ્ટિનિયન સંઘર્ષ અને આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાયિક સંસ્થાઓની ભૂમિકાના વ્યાપક સંદર્ભમાં પણ જોવામાં આવી રહી છે.
તેથી, જો આપણે ઉપરોક્ત નિવેદનનો અભ્યાસ અને વિશ્લેષણ કરીએ, તો આપણે શોધીશું કે નવી પિલ્લાઈને આપવામાં આવેલ નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર એક સંદેશ આપે છે કે શાંતિનો અર્થ ફક્ત યુદ્ધવિરામ નથી, પરંતુ ન્યાય, માનવ અધિકારો અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાનું રક્ષણ પણ છે. ટ્રમ્પ દ્વારા એવોર્ડ સ્વીકારવાનો ઇનકાર ચોક્કસપણે રાજકીય ચર્ચાનો વિષય છે, પરંતુ આ નિર્ણયનું વાસ્તવિક મહત્વ કોઈપણ નેતાની જીત કે હારથી આગળ વધે છે. તે સિદ્ધાંતને સમર્થન આપે છે કે સ્થાયી શાંતિ માટે, તાકાતની સાથે જવાબદારી, નિષ્પક્ષ ન્યાય અને માનવ ગૌરવ માટે આદર જરૂરી છે.
