તંત્રીની કલમે….
રાજકીય પક્ષના નામે બેંકમાં પૈસા જમા કરો, દાનની રસીદ મેળવો, કરમાં લાભ લો અને પછી કમિશન કાપીને મોટાભાગની રકમ રોકડમાં પાછી મેળવો—જો તપાસમાં આ આરોપો સાચા સાબિત થાય તો આ માત્ર કરચોરી નહીં, પરંતુ લોકશાહીના નામે ઊભું કરાયેલું ગંભીર નાણાકીય જાળું કહેવાશે!
ગુજરાતમાં રાજકીય દાનના નામે સામે આવેલી તપાસે દેશની રાજકીય નાણાકીય વ્યવસ્થાને જ કઠોર પ્રશ્નો સામે ઊભી કરી દીધી છે. ગુજરાત સીઆઈડી ક્રાઈમની આર્થિક ગુના શાખાએ આવકવેરા વિભાગની ફરિયાદોના આધારે ચાર કેસ નોંધ્યા છે.
સીઆઈડીના જણાવ્યા મુજબ આ ચાર ફરિયાદોમાં પ્રાથમિક રીતે સરકારી તિજોરીને આશરે રૂ. ૬૮૦ કરોડનું નુકસાન થયું હોવાનું સામે આવ્યું છે. તપાસ માટે હવે ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટની મદદથી નાણાંનો આખો પ્રવાહ શોધવાનો નિર્ણય લેવાયો છે.
પરંતુ અહીં એક વધુ મોટો આંકડો ચોંકાવે છે. ત્રણ રાજકીય પક્ષો સંબંધિત અગાઉ નોંધાયેલા કેસોમાં કુલ આશરે રૂ. ૧,૮૬૯.૬૧ કરોડના કથિત દાન અને લગભગ રૂ. ૫૬૦.૦૨ કરોડના કથિત કરનુકસાનની વિગતો સામે આવી છે. તેમાં ભારતીય નેશનલ જનતા દળ સાથે જોડાયેલા કેસમાં આશરે રૂ. ૧,૧૪૩.૮૫ કરોડ, સ્વતંત્રતા અભિવ્યક્તિ પાર્ટી સાથે રૂ. ૫૧૯ કરોડ અને ગરીબ કલ્યાણ પાર્ટી સાથે રૂ. ૨૦૬.૭૬ કરોડના દાનની તપાસ થઈ રહી છે.
સૌથી મોટો આંકડો—૫૬,૨૩૮ દાતાઓ. એક જ પક્ષના ખાતામાં આટલા દાતાઓ પાસેથી રૂ. ૧,૧૪૩.૮૫ કરોડ આવ્યાનો આરોપ છે. એટલે સરેરાશ દીઠ આશરે રૂ. ૨ લાખનું દાન. પરંતુ પ્રશ્ન એ નથી કે આટલા લોકો દાન આપી શકે કે નહીં. પ્રશ્ન એ છે કે આ દાન ખરેખર રાજકીય કાર્ય માટે હતું કે કરલાભ મેળવવા માટે રચાયેલું નાણાકીય માળખું? આ સવાલનો જવાબ તપાસે આપવાનો છે.
આરોપિત મોડેલ વધુ ગંભીર છે. ફરિયાદો અનુસાર કેટલાક દાતાઓએ બેંકિંગ ચેનલથી નાણાં આપ્યાં, રાજકીય દાનની રસીદ મેળવી અને પછી તે જ નાણાંમાંથી મોટો હિસ્સો કમિશન કાપીને રોકડમાં પાછો મેળવ્યો હોવાનો આક્ષેપ છે. કેટલાક કેસોમાં ૨થી ૧૦ ટકા સુધી કમિશન વસૂલાતું હોવાનો પણ આરોપ છે. એટલે કાગળ પર દાન, બેંકમાં વ્યવહાર, કરમાં કપાત અને અંતે રોકડ પરત—આવો ચક્ર જો સાબિત થાય તો કાયદાની જોગવાઈનો દુરુપયોગ કેવી રીતે થઈ શકે તેનું ગંભીર ઉદાહરણ બની શકે છે.
હવે સવાલ સરકાર અને ચૂંટણી વ્યવસ્થાને છે—આટલી મોટી રકમની હેરફેર વર્ષો સુધી કાગળ પર કેવી રીતે ચાલી? જો કોઈ રાજકીય પક્ષ ચૂંટણી લડે છે, દાન મેળવે છે, ઓડિટ રિપોર્ટ આપે છે અને દાતાઓને રસીદ આપે છે, તો તેના બેંક વ્યવહારો, દાતાઓ, ચૂંટણી પ્રવૃત્તિ અને નાણાંના વપરાશ વચ્ચે ડિજિટલ રીતે મિલાન કેમ ન થઈ શકે?
અહીં સુધારાનો સમય આવી ગયો છે.
પ્રથમ, મોટા રાજકીય દાન માટે દાતા, પક્ષ, બેંક ખાતું અને કરવેરા રિટર્નનું સ્વચાલિત ડિજિટલ મિલાન ફરજિયાત થવું જોઈએ.
બીજું, અચાનક કરોડોનું દાન મેળવનારા અજાણ્યા અથવા અત્યંત નાના પક્ષો માટે જોખમ આધારિત વિશેષ ઓડિટ થવું જોઈએ.
ત્રીજું, એક જ પક્ષના ખાતામાં અસામાન્ય રીતે મોટી સંખ્યામાં દાતાઓ અને મોટા વ્યવહારો દેખાય તો આવકવેરા વિભાગ અને ચૂંટણી પંચને તરત એલર્ટ મળવો જોઈએ.
ચોથું, ખોટી રસીદ, ખોટા હિસાબ કે ખોટા ઓડિટમાં કોઈ વ્યાવસાયિકની સંડોવણી સાબિત થાય તો તેની જવાબદારી પણ નક્કી થવી જોઈએ.
પાંચમું, તપાસને વર્ષો સુધી ખેંચવાને બદલે નાણાંનો આખો ટ્રેલ જાહેર તપાસના નિષ્કર્ષ સુધી ઝડપથી પહોંચાડવો જોઈએ. દોષ સાબિત થાય તો નાણાંની વસૂલાત અને કાયદેસરની કડક કાર્યવાહી થવી જોઈએ; આરોપ સાબિત ન થાય તો સંબંધિત પક્ષોને પણ નિષ્પક્ષ રીતે મુક્તિ મળવી જોઈએ.
લોકશાહીમાં રાજકીય પક્ષોને દાન મળવું અસામાન્ય નથી. પરંતુ દાન જો માત્ર કરલાભ મેળવવાનો દરવાજો બની જાય અને રાજકીય પક્ષ માત્ર નાણાં ફેરવવાનું માધ્યમ બની જાય, તો લોકશાહીનું નામ બચે અને વિશ્વાસ ખતમ થઈ જાય.
રૂ. ૬૮૦ કરોડનો પ્રાથમિક નુકસાનનો આંકડો માત્ર નાણાંનો આંકડો નથી—તે પારદર્શિતાની પરીક્ષા છે. હવે તપાસે નક્કી કરવાનું છે કે આ માત્ર આરોપ છે કે ખરેખર રાજકીય દાનની આડમાં ચાલતું મોટું નાણાકીય જાળું. પરંતુ એક વાત સ્પષ્ટ છેઃ રાજકીય નાણાંમાં પારદર્શિતા હવે વિકલ્પ નહીં, લોકશાહીની અનિવાર્ય શરત છે.
નરેન્દ્ર જોષી
