કાંતિલાલ માંડોત
સુરત
મો ૯૯૭૪૯ ૪૦૩૨૪-૮૯૫૫૯ ૫૦૩૩૫
પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીની ફ્રાન્સ અને સ્લોવાકિયાની મુલાકાત ભારતની સક્રિય અને બહુપક્ષીય વિદેશ નીતિનું એક મહત્વપૂર્ણ ઉદાહરણ છે. આ મુલાકાત ફક્ત ઔપચારિક બેઠકો સુધી મર્યાદિત નથી; તે યુરોપ સાથેના તેના રાજકીય, આર્થિક, તકનીકી અને વ્યૂહાત્મક સંબંધોને ફરીથી દિશા આપવાના ભારતના પ્રયાસને પણ દર્શાવે છે. આ મુલાકાત બદલાતા વૈશ્વિક વાતાવરણમાં વૈશ્વિક રાજકારણના કેન્દ્રમાં ભારતની મજબૂત હાજરીને સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે.
સ્લોવાકિયા પહોંચ્યા પછી, પ્રધાનમંત્રી મોદીનું સ્વાગત પરંપરાગત સ્લોવાકિયન બ્રેડ અને મીઠાના પ્રસાદ સાથે કરવામાં આવ્યું, જે આદર, આતિથ્ય અને મિત્રતાનું પ્રતીક છે. રાજધાની બ્રાતિસ્લાવામાં સ્લોવાકના પ્રધાનમંત્રી રોબર્ટ ફિકો સાથેની તેમની મુલાકાતે બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોને ઉર્જા આપી. પ્રધાનમંત્રી મોદીએ ફિકોને ભારતની મુલાકાત લેવા આમંત્રણ આપ્યું અને દ્વિપક્ષીય સહયોગને વધુ મજબૂત બનાવવાની ચર્ચા કરી. આ મુલાકાત એટલા માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે ભારત અને સ્લોવાકિયા વચ્ચે આર્થિક સંબંધો સતત વધી રહ્યા છે, અને બંને દેશો નવી શક્યતાઓ શોધી રહ્યા છે.
સ્લોવાકિયા મધ્ય યુરોપનો એક મહત્વપૂર્ણ દેશ છે, જેની અર્થવ્યવસ્થા મુખ્યત્વે ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન પર આધારિત છે. તે ઓટોમોબાઈલ ક્ષેત્રમાં સમગ્ર યુરોપમાં ખાસ કરીને પ્રખ્યાત છે. ફોક્સવેગન, કિયા, જગુઆર લેન્ડ રોવર અને વોલ્વો જેવી કંપનીઓ પાસે ત્યાં ઉત્પાદન સુવિધાઓ છે. તાજેતરના વર્ષોમાં ભારત અને સ્લોવાકિયા વચ્ચેના વેપાર સંબંધોમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. ભારત મોબાઇલ ફોન, કાપડ, ઓટોમોબાઇલ ઘટકો અને અન્ય તકનીકી ઉત્પાદનોની નિકાસ કરે છે, જ્યારે ભારત સ્લોવાકિયાથી મશીનરી, વાહનો અને ઇલેક્ટ્રોનિક ઘટકોની આયાત કરે છે. ૨૦૨૫ માં “બંને દેશો વચ્ચે અંદાજે ?૧૭,૦૦૦ કરોડનો વેપાર આ વધતા આર્થિક સહયોગનો પુરાવો છે.
સ્લોવાકિયામાં ૯,૦૦૦ થી વધુ ભારતીયોની હાજરી પણ બંને દેશો વચ્ચે એક મહત્વપૂર્ણ કડી છે. ભારતીય વ્યાવસાયિકો માહિતી ટેકનોલોજી, એન્જિનિયરિંગ અને તકનીકી ક્ષેત્રોમાં સેવા આપી રહ્યા છે. શ્રમની અછતનો સામનો કરી રહેલા સ્લોવાકિયા માટે, ભારતીય કુશળ માનવ સંસાધન એક મહત્વપૂર્ણ તક તરીકે ઉભરી રહ્યા છે. આ બંને દેશો વચ્ચેના લોકો-થી-લોકોના સંબંધોને પણ મજબૂત બનાવી રહ્યું છે.
ફ્રાન્સની તેમની મુલાકાત દરમિયાન, વડા પ્રધાન મોદી અને ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ ઇમેન્યુઅલ મેક્રોન વચ્ચેની વાતચીતે ભારત-ફ્રાન્સ સંબંધોને વધુ વિસ્તૃત કરવાનો માર્ગ મોકળો કર્યો. બંને નેતાઓ વચ્ચેની દ્વિપક્ષીય બેઠકમાં સંરક્ષણ, વેપાર, ટેકનોલોજી, શિક્ષણ, અવકાશ અને આરોગ્ય જેવા મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં સહયોગ વધારવા પર સંમતિ વ્યક્ત કરવામાં આવી. બંને દેશો વચ્ચે તેર મુખ્ય કરારો પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા, જે આગામી વર્ષોમાં વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીને નવી ઊંચાઈએ લઈ જવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
ભારત-ફ્રાન્સ સંબંધો લાંબા સમયથી વિશ્વાસ અને સહયોગ પર આધારિત છે. ફ્રાન્સે વારંવાર આંતરરાષ્ટ્રીય પ્લેટફોર્મ પર ભારતને ટેકો આપ્યો છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદમાં ભારતની કાયમી સભ્યપદને ટેકો આપવાથી લઈને પરમાણુ સપ્લાયર્સ ગ્રુપમાં ભારતના પ્રવેશ સુધી, ફ્રાન્સ સતત ભારતની પડખે રહ્યું છે. આ જ કારણ છે કે બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધો ફક્ત રાજદ્વારીથી વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીમાં વિકસિત થયા છે.
સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં બંને દેશો વચ્ચે સહયોગ વિશેષ મહત્વ ધરાવે છે. રાફેલ ફાઇટર એરક્રાફ્ટ અને સ્કોર્પિન સબમરીન જેવા મહત્વપૂર્ણ સંરક્ષણ કરારો આ ભાગીદારીની મજબૂતાઈ દર્શાવે છે. હવે, બંને દેશોએ લશ્કરી સાધનોના સહ-ડિઝાઇન, સહ-વિકાસ અને સહ-ઉત્પાદન તરફ આગળ વધવાનો નિર્ણય લીધો છે. આનાથી ભારતની આત્મનિર્ભર સંરક્ષણ ઉત્પાદન નીતિ પણ મજબૂત બનશે.
ભારત અને ફ્રાન્સ વચ્ચે ટેકનોલોજી અને નવીનતાના ક્ષેત્રમાં પણ સહયોગ ઝડપથી વિસ્તરી રહ્યો છે. નાઇસમાં આયોજિત ઇન્ડિયા ઇનોવેટ્સ ૨૦૨૬ કાર્યક્રમ આ દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પહેલ છે. બંને દેશોના સ્ટાર્ટઅપ ઉદ્યોગસાહસિકો, રોકાણકારો અને ટેકનોલોજી નિષ્ણાતોએ આ કાર્યક્રમમાં ભાગ લીધો હતો. પ્રધાનમંત્રી મોદીએ જણાવ્યું હતું કે ભારત-ફ્રાન્સ સંબંધ ફક્ત વેપાર પૂરતો મર્યાદિત નથી પરંતુ એક સહિયારા દ્રષ્ટિકોણ અને સહિયારા ભવિષ્ય પર આધારિત છે. ભારતને વિશ્વના સૌથી મોટા સ્ટાર્ટઅપ હબમાંનું એક ગણાવતા તેમણે કહ્યું કે ભારતીય યુવાનો નવીનતા દ્વારા વૈશ્વિક સમસ્યાઓનું નિરાકરણ પૂરું પાડી રહ્યા છે.
રાષ્ટ્રપતિ મેક્રોને ભારતની નવીનતા ક્ષમતાની પણ પ્રશંસા કરતા કહ્યું કે આજે વિશ્વ ભારત સાથે મળીને કામ કરવા માંગે છે. તેમણે કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાના ક્ષેત્રમાં ખુલ્લા અને સહયોગી મોડેલને ટેકો આપ્યો અને ભારતને વૈશ્વિક ટેકનોલોજીકલ નેતૃત્વનું મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર ગણાવ્યું. આ નિવેદન સંકેત આપે છે કે ભવિષ્યમાં, ભારત ફક્ત એક બજાર જ નહીં પરંતુ ટેકનોલોજીકલ વિકાસમાં વૈશ્વિક ભાગીદાર બનવા માટે તૈયાર છે.
બંને દેશોએ કૃત્રિમ બુદ્ધિ, ક્વોન્ટમ કમ્પ્યુટિંગ, બાયોટેકનોલોજી અને અવકાશ વિજ્ઞાન જેવા ભવિષ્યના ક્ષેત્રોમાં સહયોગ વધારવાનો નિર્ણય લીધો છે. છૈં શાસન માટે સંયુક્ત કાર્યકારી જૂથની રચના અને ડિજિટલ વિજ્ઞાન કેન્દ્રની સ્થાપના આ દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલાં છે. આનાથી ભારત અને “ફ્રાન્સ વૈશ્વિક ટેકનોલોજીકલ પરિવર્તનમાં અગ્રણી ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
શિક્ષણ અને સંશોધન ક્ષેત્રોમાં પણ નવી તકો ખુલી રહી છે. ફ્રેન્ચ યુનિવર્સિટીઓને ભારતમાં કેમ્પસ સ્થાપવા માટે આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું છે, જ્યારે ફ્રાન્સમાં ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ અને સંશોધકો માટે નવી તકો ઊભી થઈ રહી છે. આનાથી બંને દેશો વચ્ચે જ્ઞાન અને કૌશલ્યનું આદાનપ્રદાન વધશે.
પ્રધાનમંત્રી મોદીની મુલાકાત એવા સમયે થઈ રહી છે જ્યારે વિશ્વ ઘણા ગંભીર પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે. રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ, મધ્ય પૂર્વમાં વધતો તણાવ, વૈશ્વિક આર્થિક અસ્થિરતા અને કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા સંબંધિત નવા પડકારો વિશ્વ વ્યવસ્થાને અસર કરી રહ્યા છે. આ સમયે, ભારત એક જવાબદાર અને સંતુલિત વૈશ્વિક શક્તિ તરીકે ઉભરી રહ્યું છે. ભારતની વિદેશ નીતિનો હેતુ સંવાદ, સહયોગ અને વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે, અને આ સંદેશ પણ આ મુલાકાત દ્વારા આપવામાં આવ્યો છે.
ફ્રાન્સમાં ય્૭ સમિટમાં પ્રધાનમંત્રી મોદીની ભાગીદારી પણ ખાસ મહત્વ ધરાવે છે. ભારત ય્૭નું સભ્ય ન હોવા છતાં, વૈશ્વિક આર્થિક અને રાજકીય મુદ્દાઓમાં તેની ભૂમિકા સતત વધી રહી છે. ય્૭ દેશો સાથે ભારતનું જોડાણ દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક સમુદાય ભારતને એક મહત્વપૂર્ણ ભાગીદાર તરીકે જુએ છે. કૃત્રિમ બુદ્ધિ, વૈશ્વિક સુરક્ષા, આર્થિક સહયોગ, ઊર્જા સુરક્ષા અને આબોહવા પરિવર્તન જેવા મુદ્દાઓ પર ભારતના મંતવ્યો પર ગંભીરતાથી વિચારણા કરવામાં આવી રહી છે.
પ્રધાનમંત્રી મોદીની ફ્રાન્સ અને સ્લોવાકિયાની મુલાકાત એ વાતનો પુરાવો છે કે ભારત માત્ર એક પ્રાદેશિક શક્તિ જ નથી પણ વૈશ્વિક મંચ પર પ્રભાવશાળી ભૂમિકા ભજવતો રાષ્ટ્ર પણ છે. યુરોપ સાથેના સંબંધો મજબૂત થવાથી ભારતને નવી આર્થિક, તકનીકી અને વ્યૂહાત્મક શક્યતાઓ મળી રહી છે. ભારતની વધતી જતી વૈશ્વિક પ્રતિષ્ઠા સૂચવે છે કે આગામી વર્ષોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણ અને અર્થતંત એક પ્રાદેશિક શક્તિ જ નથી પણ વૈશ્વિક મંચ પર પ્રભા વ્યમહત્વપૂર્ણ નિર્ણયોમાં તેની ભૂમિકા વધુ પ્રભાવશાળી બનશે. આ મુલાકાત ભારતની ઉભરતી વૈશ્વિક ઓળખનું એક શક્તિશાળી પ્રતીક છે.
