તંત્રીની કલમે….
ભારતે આજે સુરક્ષાના ક્ષેત્રમાં એક ઐતિહાસિક અને સાહસિક કદમ ઉઠાવ્યું છે. કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલય દ્વારા દેશની પ્રથમ વ્યાપક આતંકવાદ વિરોધી નીતિ અને વ્યૂહરચના ‘પ્રહાર’ જાહેર કરવામાં આવી છે, જે ભારત માટે એક નવા સુરક્ષા યુગની શરૂઆત માનવામાં આવે છે. આ નીતિ માત્ર કાગળ પરનો દસ્તાવેજ નથી, પરંતુ બદલાતા સમય સાથે આતંકવાદના બદલાતા સ્વરૂપને સમજવાનો અને તેને જડબાતોડ જવાબ આપવાનો એક નક્કર પ્રયાસ છે. અત્યાર સુધી આપણે માત્ર સરહદ પારથી આવતા સશસ્ત્ર આતંકવાદનો સામનો કરતા હતા, પરંતુ ‘પ્રહાર’ નીતિમાં આધુનિક યુગના અત્યંત જટિલ ખતરાઓ જેવા કે સાયબર હુમલા, ડ્રોનનો દુરુપયોગ, ડાર્ક વેબનો પ્રસાર અને ક્રિપ્ટોકરન્સી દ્વારા થતું ટેરર ફંડિંગ જેવી બાબતોને વણી લેવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, ઓનલાઈન રેડિકલાઈઝેશન અને સીબીઆરએન એટલે કે રાસાયણિક, જૈવિક, રેડિયોએક્ટિવ અને ન્યુક્લિયર ખતરાઓ સામે લડવા માટે પણ આ નીતિમાં વિશેષ રોડમેપ તૈયાર કરાયો છે.
‘પ્રહાર’ નામ જ આ નીતિના ઉદ્દેશ્યને સ્પષ્ટ કરે છે, જેનો અર્થ છે આતંકવાદના મૂળ પર નિર્ણાયક અને આકરો હુમલો. આ નીતિનો પાયો ‘ઝીરો ટોલરન્સ’ના સિદ્ધાંત પર ટકેલો છે. સરકારનો સ્પષ્ટ સંદેશ છે કે આતંકવાદને કોઈ ધર્મ, જ્ઞાતિ કે રાષ્ટ્ર સાથે જોડી શકાય નહીં, તે માનવતાનો દુશ્મન છે અને તેને નાબૂદ કરવો એ જ રાષ્ટ્રની પ્રાથમિકતા છે. આ વ્યૂહરચનામાં આતંકવાદની રોકથામ, ત્વરિત પ્રતિસાદ, સુરક્ષા એજન્સીઓના ક્ષમતા વિકાસ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે આ નીતિ આતંકવાદીઓની સાથે સાથે તેમના નાણાકીય સહાયકો, હથિયાર પૂરા પાડનારાઓ અને આશ્રયદાતાઓને પણ નિશાન બનાવે છે. આર્થિક સ્ત્રોતોને તોડીને આતંકવાદને નબળો પાડવાની આ રણનીતિ લાંબાગાળે ખૂબ જ અસરકારક સાબિત થઈ શકે તેમ છે.
આ નીતિની એક વિશેષતા એ છે કે તે દેશના ક્રિટિકલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર એટલે કે મહત્વના માળખાગત ક્ષેત્રો જેવા કે વીજળી, રેલવે, એવિએશન, બેંકિંગ અને ટેલિકોમની સુરક્ષા પર કેન્દ્રિત છે. આજના ડિજિટલ યુગમાં જો આ ક્ષેત્રો પર સાયબર હુમલો થાય, તો આખા દેશની આર્થિક વ્યવસ્થા ખોરવાઈ શકે છે અને નાગરિકોનું જનજીવન જોખમમાં મુકાઈ શકે છે. તેથી, આ નીતિ અંતર્ગત આ ક્ષેત્રોને અભેદ્ય કવચ પૂરું પાડવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે. આ નીતિના સકારાત્મક પાસાઓ એટલે કે ‘પ્લસ પોઈન્ટ્સ’ જોઈએ તો, તે ભારતની સુરક્ષા વ્યૂહરચનામાં અભૂતપૂર્વ સ્પષ્ટતા લાવે છે. અગાઉ વિવિધ એજન્સીઓ અલગ-અલગ રીતે કામ કરતી હતી, જ્યારે હવે એક સંકલિત અભિગમ અમલમાં આવશે. સોશિયલ મીડિયા દ્વારા યુવાનોને ગેરમાર્ગે દોરતા ઓનલાઈન રેડિકલાઈઝેશન અને એન્ક્રિપ્ટેડ એપ્સના પડકારોને સ્વીકારીને ટેકનોલોજીકલ સોલ્યુશન્સ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. વળી, આ લડાઈમાં ખાનગી ક્ષેત્ર અને ટેક કંપનીઓને ભાગીદાર બનાવવાની વાત પણ આવકારદાયક છે.
જોકે, આ નીતિના અમલીકરણમાં કેટલાક પડકારો અથવા ‘માઇનસ પોઈન્ટ્સ’ પણ છે જેની ચર્ચા અનિવાર્ય છે. ‘પ્રહાર’ હાલમાં એક વ્યાપક દસ્તાવેજ છે, પરંતુ તેની વાસ્તવિક સફળતા તેના જમીની સ્તરના અમલીકરણ પર નિર્ભર છે. આ માટે પ્રચંડ નાણાકીય સંસાધનો, અદ્યતન તાલીમ અને આધુનિક ટેકનોલોજીની જરૂર પડશે. ભારતના અનેક રાજ્યોમાં હજુ પણ પોલીસ અને સ્થાનિક ઈન્ટેલિજન્સ એજન્સીઓની ક્ષમતા મર્યાદિત છે, ત્યારે કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચેનું સંકલન સૌથી મોટો પડકાર બની રહેશે. સાયબર સુરક્ષા અને ડ્રોન વિરોધી ટેકનોલોજી અત્યંત મોંઘી છે અને ભારત હજુ આ ક્ષેત્રમાં સંશોધન અને ઉત્પાદનમાં પાછળ છે. આ ઉપરાંત, કડક કાયદાઓના અમલ દરમિયાન માનવાધિકારોનું રક્ષણ કરવું અને સત્તાનો દુરુપયોગ ન થાય તે જોવું પણ એક કસોટી સમાન કાર્ય છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પાકિસ્તાન જેવા પાડોશી દેશોના અસહકાર અને વૈશ્વિક સંસ્થાઓમાં રહેલી રાજકીય મર્યાદાઓ પણ આ નીતિના પૂર્ણ અમલમાં અવરોધ બની શકે છે.
આમ છતાં, ‘પ્રહાર’ એ ભારતને આતંકવાદ સામે મજબૂત અને આધુનિક બનાવવાની દિશામાં એક અનિવાર્ય ડગલું છે. આજના ગ્લોબલ અને ડિજિટલ વિશ્વમાં પરંપરાગત સુરક્ષા પદ્ધતિઓ પૂરતી નથી, ત્યાં આવી સર્વગ્રાહી નીતિ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાની ગેરંટી આપે છે. જો સરકાર, રાજ્ય વહીવટીતંત્ર, ખાનગી ટેક કંપનીઓ અને દેશના નાગરિકો એક થઈને કામ કરે, તો આ નીતિ આતંકવાદના મૂળિયાં ઉખાડી નાખવા માટે સક્ષમ છે. આ નીતિ માત્ર ભારતની સીમાઓને જ નહીં, પરંતુ ભારતના સાર્વભૌમત્વ અને આર્થિક વિકાસને પણ સુરક્ષિત રાખવાનું કાર્ય કરશે. ‘નિર્મલ મેટ્રો’ માને છે કે જો ઈચ્છાશક્તિ અને આધુનિક ટેકનોલોજીનું મિલન થશે, તો ‘પ્રહાર’ ખરેખર આતંકવાદના અંતની શરૂઆત સાબિત થશે.
