રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય ડ્રગ માફિયાઓ માટે કાઉન્ટડાઉન શરૂ થઈ ગયું છે.-મિશન ડ્રગ ફ્રી ઈન્ડિયા જ્ર ૨૦૨૯ એક્શન મોડમાં પ્રવેશ્યું -ડ્રગ સિન્ડિકેટ પર ઓલઆઉટ હુમલો! ૩૮ સ્થળોએ એક સાથે દરોડા, ૧,૪૨૪ બેંક ખાતાઓ ફ્રીઝ – આંતરરાષ્ટ્રીય ડ્રગ નેટવર્ક ઉથલપાથલ! 

કિશન સન્મુખદાસ ભવનાની
(એલએલબી, એલએલએમ સીએ (એટીસી)
શ્રીનગર, ગોંદીયા

Email – kishanbhawnani13@gmail.com

ગોંદિયા – ૨૫ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ ના રોજ, જ્યારે કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રીએ આંતરરાષ્ટ્રીય ડ્રગ કાર્ટેલ સામે ઓપરેશન ટ્રાઇડેન્ટની વિગતો જાહેર કરી ત્યારે વૈશ્વિક સ્તરે ડ્રગ હેરફેર સામે ભારતની ચાલી રહેલી લડાઈમાં નોંધપાત્ર વળાંક આવ્યો. આસામ, મિઝોરમ અને મણિપુરમાં ૩૮ સ્થળોએ એકસાથે કાર્યવાહી, ૧૮ લોકોની ધરપકડ અને આશરે ?૧૦૦ કરોડના હવાલા વ્યવહારો શોધવા એ આ કામગીરીના મુખ્ય પરિણામો હતા. આ કામગીરી માત્ર માદક દ્રવ્યોની જપ્તી સુધી મર્યાદિત ન હતી, પરંતુ કથિત તસ્કરી નેટવર્કના આર્થિક માળખાને પણ લક્ષ્ય બનાવ્યું હતું. હું, એડવોકેટ કિશન સન્મુખદાસ ભવનાની, ગોંદિયા, મહારાષ્ટ્ર, કહેવા માંગુ છું કે કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રીએ સ્પષ્ટતા કરી છે કે ભારત સરકારનું લક્ષ્ય ૩૧ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૯ સુધીમાં દેશમાંથી ગેરકાયદેસર તસ્કરીને નાબૂદ કરવામાં નિર્ણાયક સફળતા પ્રાપ્ત કરવાનું છે. પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે શું કેન્દ્ર અને રાજ્ય એજન્સીઓ, નાણાકીય તપાસ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ વચ્ચે સંકલન વધારવું દેશને સમયસર આ લક્ષ્ય પ્રાપ્ત કરવા તરફ દોરી શકે છે? આ જવાબ આગામી વર્ષોમાં કાર્યવાહીના પરિણામો, ડ્રગની ઉપલબ્ધતામાં વાસ્તવિક ઘટાડો અને અસરગ્રસ્ત લોકોના પુનર્વસન દ્વારા જાહેર થશે.ઓપરેશન ટ્રાઇડેન્ટઃ ૩૮ સ્થળોએ એકસાથે કામગીરી, ૧૮ ધરપકડો.

મિત્રો, સરકારી માહિતી અનુસાર, ૨૩ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ ના રોજ, આસામ, મિઝોરમ અને મણિપુરમાં નાર્કોટિક્સ કંટ્રોલ બ્યુરોના નેતૃત્વમાં એક સંકલિત કાર્યવાહી હાથ ધરવામાં આવી હતી. સંયુક્ત પ્રયાસો દ્વારા, કેન્દ્રીય એજન્સીઓ અને સંબંધિત રાજ્યોની પોલીસે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે કાર્યરત હોવાનું માનવામાં આવતા ડ્રગ નેટવર્કને નિશાન બનાવ્યું. ૨૫ ઓક્ટોબરના રોજ, ગૃહમંત્રી અમિત શાહે આ કાર્યવાહી અંગે માહિતી આપી અને તેમાં સામેલ અધિકારીઓ અને પોલીસ કર્મચારીઓની પ્રશંસા કરી. આ કાર્યવાહીમાં બહાર આવેલા મુખ્ય આંકડાઓમાં શામેલ છેઃ ૧૮ લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી, ૧,૪૨૪ બેંક ખાતા ફ્રીઝ કરવામાં આવ્યા હતા, આશરે ?૧૭.૮૨ કરોડની સંપત્તિ જપ્ત કરવામાં આવી હતી અથવા જપ્ત કરવામાં આવી હતી, ?૧.૨ મિલિયન રોકડ મળી આવી હતી અને ૫૦૦ ડેટોનેટર જપ્ત કરવામાં આવ્યા હતા. અધિકારીઓએ આશરે ?૧૦૦ કરોડના હવાલા વ્યવહારો સંબંધિત નાણાકીય લીડ્‌સ શોધવાનો પણ અહેવાલ આપ્યો હતો. આ આંકડાઓનું અર્થઘટન કરતી વખતે, એ નોંધવું મહત્વપૂર્ણ છે કે શંકાસ્પદ વ્યવહારોની ઓળખ, સંપત્તિ જપ્તી અને ગુનાહિત સજા અલગ કાનૂની પ્રક્રિયાઓ છે.

મિત્રો, જો આપણે ભારત-મ્યાનમાર-બાંગ્લાદેશ સરહદ સાથે જોડાયેલા આંતરરાષ્ટ્રીય નેટવર્કને ધ્યાનમાં લઈએ, તો આ કેસનું આંતરરાષ્ટ્રીય પાસું તેને વધુ ગંભીર બનાવે છે. ગૃહમંત્રીના મતે, આ નેટવર્ક ભારત, મ્યાનમાર અને બાંગ્લાદેશની સરહદો પાર સક્રિય હતું અને “ડેથ ટ્રાયેંગલ કોરિડોર” દ્વારા ડ્રગ્સની દાણચોરી કરતો હતો. ઉત્તરપૂર્વ ભારતની ભૌગોલિક સ્થિતિ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદોને જોડતા તેના માર્ગોને કારણે, સરહદ સુરક્ષા, ગુપ્ત માહિતી શેરિંગ અને વિવિધ એજન્સીઓ વચ્ચે સંકલન ખાસ મહત્વનું છે. આવા કિસ્સાઓમાં, ફક્ત માલ જપ્ત કરવો પૂરતો નથી. તપાસ એજન્સીઓએ દાણચોરી પાછળના નાણાકીય સ્ત્રોતો, મધ્યસ્થી, પરિવહન નેટવર્ક અને નાણાકીય વ્યવહારોને પણ ઓળખવાની જરૂર છે. જો તપાસ દરમિયાન પુરાવા દ્વારા આ લિંક્સનો પર્દાફાશ થાય છે, તો ગેરકાયદેસર વેપારને પુનર્જીવિત કરવું મુશ્કેલ બની શકે છે. આ જ કારણ છે કે નાણાકીય તપાસ અને આંતરરાજ્ય સંકલન આધુનિક ડ્રગ નિયંત્રણ વ્યૂહરચનામાં વધુને વધુ ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે.માત્ર ધરપકડ જ નહીં, ગેરકાયદેસર આવક પર હુમલો

ગેરકાયદેસર ડ્રગની હેરફેર એ માત્ર એક સામાજિક સમસ્યા નથી પણ એક સંગઠિત આર્થિક ગુનો પણ છે. આ રકમનો ઉપયોગ નેટવર્કને ટકાવી રાખવા, નવા સંપર્કો બનાવવા અને દાણચોરીની પ્રવૃત્તિઓ ચાલુ રાખવા માટે થઈ શકે છે. તેથી, આશરે ?૧૦૦ કરોડના કથિત હવાલા વ્યવહારોની તપાસ અને ૧,૪૨૪ બેંક ખાતા ફ્રીઝ કરવા આ કામગીરીના મહત્વપૂર્ણ પાસાં છે. જોકે, હવાલા વ્યવહારોની શોધ પોતે જ એ સાબિત કરતી નથી કે સામેલ દરેક ખાતા અથવા વ્યક્તિએ ગુનો કર્યો છે. તપાસ માટે દરેક વ્યવહાર, મિલકત અને વ્યક્તિની ભૂમિકાની ચકાસણી જરૂરી છે. ફક્ત કાયદેસર કાર્યવાહી, નક્કર પુરાવા અને ન્યાયી ન્યાયિક પ્રક્રિયા જ આવા કાર્યોને કાયમી અને વિશ્વસનીય સફળતામાં રૂપાંતરિત કરી શકે છે.

મિત્રો, જો આપણે રાષ્ટ્રવ્યાપી કામગીરીના વિષય પર વિચાર કરીએ તોઃ કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચે સંકલન શા માટે જરૂરી છે? આ સમજવા માટે, ડ્રગ નેટવર્ક ફક્ત એક જ જિલ્લા કે રાજ્ય પૂરતું મર્યાદિત નથી. એક જગ્યાએ તૈયાર કરાયેલ અથવા પ્રાપ્ત થયેલ માલ બીજા રાજ્યમાંથી પસાર થઈ શકે છે, અને તેની સાથે સંકળાયેલા નાણાકીય વ્યવહારો અન્યત્ર હાથ ધરવામાં આવી શકે છે. આ જ કારણ છે કે રાજ્ય પોલીસ, નાર્કોટિક્સ કંટ્રોલ બ્યુરો, એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ અને અન્ય સંબંધિત એજન્સીઓ વચ્ચે માહિતીનું આદાનપ્રદાન અને સંયુક્ત તપાસ મહત્વપૂર્ણ છે. ઓપરેશન ટ્રાઇડેન્ટ આ સંકલિત અભિગમનું ઉદાહરણ છે. ૩૮ સ્થળોએ એકસાથે કામગીરી હાથ ધરવામાં આવી હતી, અને ત્રણ રાજ્યો અને કેન્દ્રીય એજન્સીઓની પોલીસે સાથે મળીને કામ કર્યું હતું. આ કામગીરી દર્શાવે છે કે જ્યારે વિવિધ વિસ્તારોમાંથી એકત્રિત કરવામાં આવેલી માહિતીને એક જ તપાસમાં સંકલિત કરવામાં આવે છે, ત્યારે તે કથિત નેટવર્કનું વ્યાપક ચિત્ર ઉજાગર કરવામાં મદદ કરી શકે છે. જો કે, એક જ સફળ કામગીરીને રાષ્ટ્રવ્યાપી ડ્રગ વેપારના અંતનો પુરાવો ગણી શકાય નહીં. રાષ્ટ્રવ્યાપી સફળતા માટે સતત કાર્યવાહી, સરહદી વિસ્તારોની દેખરેખ, અદાલતોમાં અસરકારક કાર્યવાહી, નાણાકીય ગુનાઓની તપાસ અને સ્થાનિક સ્તરે ડ્રગની માંગ ઘટાડવાના પ્રયાસોની જરૂર પડશે. અગાઉના અભિયાનો અને ડ્રગ્સ સામે વ્યાપક વ્યૂહરચનાઃ ભારતમાં ડ્રગ્સ સામે કાર્યવાહી એક જ અભિયાન સુધી મર્યાદિત નથી.

મિત્રો, સરકારે ૨૦૨૬-૨૦૨૯ માટે ડ્રગ નિયંત્રણ માટે એક વિઝન ડોક્યુમેન્ટ પણ રજૂ કર્યું છે. તે ગુપ્ત માહિતી અને ઝુંબેશ-આધારિત અમલીકરણ, ડ્રગ ઉત્પાદન અને કૃત્રિમ દવાઓમાં વપરાતા રસાયણોનું નિયંત્રણ, ડ્રગની માંગ અને નુકસાનમાં ઘટાડો, અને સંસ્થાકીય ક્ષમતા અને સંકલન પર ભાર મૂકે છે. ઓપરેશન ટ્રાઇડેન્ટ આ વ્યાપક વ્યૂહરચના હેઠળ નાણાકીય નેટવર્ક્સ અને કથિત આંતરરાષ્ટ્રીય તસ્કરી લિંક્સ સામે કાર્યવાહીનું એક ઉદાહરણ છે. વધુમાં, ડ્રગ ફ્રી ઇન્ડિયા ઝુંબેશ જાહેર જાગૃતિ, સમુદાય ભાગીદારી અને યુવાનોને સંદેશાઓના પ્રસાર પર ભાર મૂકે છે. ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ માં સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ મંત્રાલય દ્વારા જારી કરાયેલ માહિતી અનુસાર, આ ઝુંબેશ ૩૫૦ મિલિયનથી વધુ લોકો સુધી પહોંચી હોવાનું નોંધાયું હતું, જેમાં ૧૩૯.૪ મિલિયનથી વધુ યુવાનોનો સમાવેશ થાય છે. તેથી, ડ્રગના દુરૂપયોગ સામેની રાષ્ટ્રીય લડાઈને માત્ર દરોડા અને ધરપકડના આંકડાઓ દ્વારા જ નહીં, પરંતુ નિવારણ, સારવાર, પુનર્વસન અને ડ્રગની ઉપલબ્ધતામાં વાસ્તવિક ફેરફારો દ્વારા પણ માપવી જોઈએ.

મિત્રો, જો આપણે ડ્રગ-મુક્ત યુવાઃ ૨૦૪૭ માં વિકસિત ભારતનો મજબૂત પાયો સમજવો હોય, તો ભારતની યુવા વસ્તી દેશની સૌથી મહત્વપૂર્ણ માનવ મૂડી છે. જ્યારે યુવાનો ડ્રગ વ્યસનથી પ્રભાવિત થાય છે, ત્યારે તેમના શિક્ષણ, રોજગાર, કૌટુંબિક સંબંધો અને સામાજિક ભાગીદારી પર પ્રતિકૂળ અસર પડી શકે છે. પરિવારોને નાણાકીય મુશ્કેલીઓ, તણાવ અને સારવાર સંબંધિત પડકારોનો સામનો કરવો પડી શકે છે. તેનાથી વિપરીત, યુવાનોને ડ્રગ વ્યસનથી બચાવવા, અસરગ્રસ્તોને સમયસર સારવાર પૂરી પાડવા અને તેમને શિક્ષણ અને રોજગાર સાથે જોડવાથી સમાજ અને અર્થતંત્ર બંનેને ફાયદો થઈ શકે છે. આ સંદર્ભમાં, ડ્રગ-મુક્ત ભારતનું લક્ષ્ય ૨૦૪૭ સુધી વિકસિત ભારતના વિઝન સાથે સુસંગત છે. જો યુવાનોને સ્વસ્થ જીવન, ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ, કૌશલ્ય વિકાસ અને રોજગારની તકો પૂરી પાડવામાં આવે, તો તેઓ રાષ્ટ્ર નિર્માણમાં વધુ અસરકારક રીતે યોગદાન આપી શકે છે. ગેરકાયદેસર ડ્રગ હેરફેર સામે કાર્યવાહી અને ડ્રગ વ્યસનથી પ્રભાવિત લોકો માટે સમર્થન આ વ્યાપક ઉદ્દેશ્યના બે પૂરક પાસાં છે. એવી અપેક્ષા રાખવી સ્વાભાવિક છે કે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો દ્વારા સતત પ્રયાસો ૨૦૨૯ ના લક્ષ્ય તરફ નોંધપાત્ર પ્રગતિ કરશે. જો કે, આ લક્ષ્યને અકાળે પ્રાપ્ત કરવાની શક્યતાનું મૂલ્યાંકન કરવું અકાળ છે. આ માટે લાંબા સમય સુધી સતત અને માપી શકાય તેવા પરિણામોની જરૂર છે.

મિત્રો, જો આપણે ગ્રાહકો અને અસરગ્રસ્ત પરિવારો માટે શું બદલાવ આવશે તે ધ્યાનમાં લઈએ, તો ગેરકાયદેસર ડ્રગ હેરફેર સામે અસરકારક કાર્યવાહી ડ્રગ સપ્લાય અને વિતરણ નેટવર્ક પર દબાણ લાવી શકે છે. જોકે, ડ્રગ્સના વ્યસનથી પીડાતા દરેક વ્યક્તિને ગુનેગાર ગણવો એ ઉકેલ નથી. ટ્રાફિકિંગ અને સંગઠિત ટ્રાફિકિંગ સામે કડક કાનૂની કાર્યવાહીની સાથે, ડ્રગના વ્યસનથી પ્રભાવિત લોકો માટે કાઉન્સેલિંગ, સારવાર અને પુનર્વસન પણ જરૂરી છે. પરિવારો, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, સામાજિક સંગઠનો અને આરોગ્ય સેવાઓએ સાથે મળીને કામ કરવું જોઈએ જેથી એવું વાતાવરણ ઊભું થાય કે યુવાનો ડ્રગ્સથી દૂર રહેવાના મહત્વથી વાકેફ હોય અને સમસ્યા ઊભી થાય ત્યારે મદદ લેવામાં અચકાય નહીં. નિવારણ અને સારવારને મજબૂત બનાવ્યા વિના, ફક્ત સપ્લાય પર કાર્યવાહી કરવાથી લાંબા ગાળાના પરિણામો મર્યાદિત હોઈ શકે છે.

૩૧ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૯ઃ ધ્યેય મોટો છે, જવાબદારી સામૂહિક છે. કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રીએ ડ્રગ નેટવર્કને નાબૂદ કરવાના સંકલ્પનો પુનરોચ્ચાર કરતા સ્પષ્ટતા કરી છે કે આ દિશામાં કાર્યવાહી ચાલુ રહેશે. ઓપરેશન ટ્રાઇડેન્ટના ડેટા દર્શાવે છે કે સરકારની વ્યૂહરચના આંતરરાષ્ટ્રીય નેટવર્ક તેમજ તેમની સાથે સંકળાયેલ નાણાકીય પ્રણાલીઓને લક્ષ્ય બનાવવા પર ભાર મૂકે છે.
હવે, આ સંકલ્પને ટકાઉ સફળતામાં રૂપાંતરિત કરવા માટે, સતત દેખરેખ, આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ, રાજ્યો વચ્ચે સંકલન, પારદર્શક તપાસ, અસરકારક ન્યાયિક પ્રક્રિયા અને વ્યાપક જનભાગીદારી જરૂરી રહેશે. વધુમાં, ડ્રગ નિવારણ, સારવાર અને પુનર્વસનને પણ સમાન પ્રાથમિકતા આપવી પડશે.

તેથી, જો આપણે ઉપરોક્ત સમગ્ર કથાનો અભ્યાસ અને વિશ્લેષણ કરીએ, તો આપણને જાણવા મળશે કે ઓપરેશન ટ્રાઇડેન્ટ, ૨૩ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ ના રોજ તેના સંયુક્ત ઓપરેશન દ્વારા, સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે બહુવિધ એજન્સીઓ આંતરરાષ્ટ્રીય ડ્રગ નેટવર્ક્સ સામે સાથે મળીને કામ કરી શકે છે. ૩૮ સ્થળોએ દરોડા, ૧૮ ધરપકડો, ૧,૪૨૪ બેંક ખાતાઓ ફ્રીઝ કરવા અને ?૧૦૦ કરોડના કથિત હવાલા વ્યવહારોની શોધ આ ઓપરેશનના નોંધપાત્ર પરિણામો છે. તેમ છતાં, ડ્રગ મુક્ત ભારતનું સ્વપ્ન ફક્ત પોલીસ કાર્યવાહી દ્વારા જ સાકાર થશે નહીં, પરંતુ સરકાર, સમાજ, પરિવારો, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ અને આરોગ્યસંભાળના સંયુક્ત પ્રયાસો દ્વારા સાકાર થશે. ધ્યેય સ્પષ્ટ છેઃ ગેરકાયદેસર ડ્રગ વેપારને અસરકારક રીતે કાબુમાં લેવો, યુવાનોના ભવિષ્યનું રક્ષણ કરવું અને અસરગ્રસ્તોને ગૌરવપૂર્ણ જીવનમાં પાછા ફરવામાં મદદ કરવી. જો દેશ આ બધા મોરચે પ્રગતિ કરવાનું ચાલુ રાખે છે, તો ૩૧ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૯ નું લક્ષ્ય ભારત માટે એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નરૂપ બની શકે છે. ડ્રગ્સના દુરુપયોગ સામેની આ લડાઈ આખરે ફક્ત ગુનેગારોના નેટવર્કને તોડવા માટેની લડાઈ નથી, પરંતુ ભવિષ્યની પેઢીઓના સ્વાસ્થ્ય, પરિવારોના સુખાકારી અને વિકસિત ભારતના ભવિષ્યને સુરક્ષિત કરવા માટેનો રાષ્ટ્રીય પ્રયાસ છે.